Eerste succesvolle behandeling van ALS bij patiënten met SOD1-mutatie

22 september 2022

Een nieuwe internationale klinische studie met tofersen bevestigt dat het geneesmiddel ALS kan tegengaan bij patiënten met een SOD1-mutatie. Daarmee tonen artsen en onderzoekers voor het eerst aan dat ALS in principe een behandelbare ziekte is. De resultaten zijn gepubliceerd in The New England Journal of Medicine.

motorzenuwcellen aangetast in ALS

Prof. dr. Philip Van Damme: "Vooral bij patiënten die vroeg in het ziekteverloop konden starten met het geneesmiddel, was de respons soms spectaculair. Voor het eerst is er een behandeling die de ziekte kan stilleggen. Dit toont aan dat ALS in principe een behandelbare ziekte is, als we maar genoeg weten over de oorzaken en ziektemechanismen."

Wereldwijd lijden ongeveer 400.000 mensen aan ALS. Meestal is de ziekte niet erfelijk, maar bij ongeveer twee procent van de patiënten wordt ze veroorzaakt door een mutatie in het SOD1-gen. Die genetische afwijking leidt tot een toxische opstapeling van SOD1-eiwitten die de motorische zenuwcellen doen afsterven.

Gentherapie

Enkele jaren geleden ontwikkelden onderzoekers een nieuwe behandeling op basis van gentherapie voor de groep patiënten met een SOD1-mutatie. Het middel tofersen bindt op het genetisch materiaal en blokkeert zo de aanmaak van het schadelijke SOD1-eiwit.

De eerste klinische studies bij een klein aantal patiënten waren al beloftevol, maar onlangs werden de resultaten van een grotere fase 3-studie bekendgemaakt. Meer dan 100 patiënten wereldwijd namen eraan deel. Ze kregen ofwel de behandeling met tofersen, ofwel een placebo als controle, en werden een jaar lang opgevolgd. Via verschillende tests werd de functionele hinder die ze ondervonden ten gevolge van ALS gemeten.

Prof. dr. Philip Van Damme, neuroloog en ALS-expert in UZ Leuven, werkte mee aan de studie: “Vooral bij patiënten die vroeg in het ziekteverloop konden starten met het geneesmiddel, was de respons soms spectaculair: bij sommigen stopte de ziekteprogressie volledig en ze herwonnen zelfs wat spierkracht. Patiënten bij wie de behandeling later gestart werd, vertoonden eerder een vertraging van het verdere ziekteverloop.”

Mijlpaal voor ALS

De veelbelovende resultaten van tofersen worden gezien als een mijlpaal in het domein van ALS. “Voor het eerst is er een behandeling die de ziekte kan stilleggen. Dit toont aan dat ALS in principe een behandelbare ziekte is, als we maar genoeg weten over de oorzaken en ziektemechanismen”, zegt professor Van Damme.

Dit toont aan dat ALS in principe een behandelbare ziekte is
Prof. dr. Philip Van Damme, neuroloog in UZ Leuven

Bijwerkingen en verder onderzoek

Een nadeel van de huidige behandeling is dat tofersen via maandelijkse lumbale puncties (ruggenprik) moet worden toegediend. Mede daardoor ontwikkelden sommige patiënten ernstige bijwerkingen. “Gelukkig zagen we geen zware neveneffecten bij de patiënten behandeld in UZ Leuven, maar hopelijk kunnen we het middel in de toekomst via een andere manier toedienen. Er loopt bijvoorbeeld onderzoek om het SOD1-gen te onderdrukken met behulp van virale vectoren, via een eenmalige injectie.”

Alle patiënten betrokken bij de studie, ook van de placebogroep, kunnen intussen tofersen krijgen en worden verder opgevolgd. Voor nieuwe patiënten met een SOD1-mutatie wordt een programma opgestart waarmee ze vervroegd toegang krijgen tot het geneesmiddel (early access). Daarnaast wordt er onderzocht of tofersen het uitbreken van de ziekte kan tegenhouden bij nog gezonde dragers van de SOD1-mutatie.

Meer informatie

ALS (amyotrofische laterale sclerose) is een dodelijke ziekte die gekenmerkt wordt door een geleidelijke achteruitgang van de motorische zenuwcellen. Na verloop van tijd werken de spieren niet meer zoals het hoort. Patiënten ondervinden spierzwakte, verlammingsverschijnselen en moeilijkheden met kauwen, slikken en spreken.

De studie werd gesponsord door Biogen, fabrikant van het geneesmiddel tofersen.

Gerelateerd

Meer nieuws over "Zeldzame ziekten"

Dag van de Zeldzame Ziekten

28 februari 2022
De laatste dag van februari staat al jarenlang in het teken van zeldzame ziekten. Ook in 2022 steunen onze artsen de nationale RaDiOrg-campagne en zetten ze zich in voor de juiste zorg voor elke patiënt, hoe zeldzaam ook.
Lees meer
Meer nieuws over "Amyotrofische laterale sclerose (ALS)"

ALS en frontaalkwabdementie vroegtijdig op het spoor

3 juni 2020
Een PET-MR hersenscan kan vroege afwijkingen detecteren bij mensen die een verhoogde kans op ALS en frontaalkwabdementie hebben als gevolg van een genetische fout. Dat ontdekten onderzoekers van VIB, KU Leuven en UZ Leuven.
Lees meer
Meer nieuws over "Amyotrofische laterale sclerose (ALS)"

Ruggenprik om diagnose ALS te stellen

22 juni 2017
Onderzoekers van UZ Leuven en KU Leuven hebben een betrouwbare test ontwikkeld om te bepalen of je ALS hebt. In het ruggenmergvocht van ALS-patiënten zitten meer neurofilamenten: hoe meer neurofilamenten, hoe vergevorderder de ziekte is.
Lees meer
Laatste aanpassing: 26 september 2022