ALS en frontaalkwabdementie vroegtijdig op het spoor

3 juni 2020

Genetische wijzigingen in het C9orf72-gen worden in verband gebracht met de hersenziektes frontaalkwabdementie (FTD) en ALS. Onderzoekers verbonden aan VIB, KU Leuven en UZ Leuven hebben ontdekt dat een specifiek type PET-scan hersenveranderingen kan waarnemen bij mensen met een gewijzigd C9orf72-gen, nog vooraleer ze ziek worden. Volgens prof. dr. Philip Van Damme, hoofd van het onderzoeksteam, suggereren de resultaten dat de beeldvormingstechniek vroege veranderingen kan waarnemen jaren voordat de ziekte begint.

beeld van hoofd in PET-MR scan

Prof. dr. Philip Van Damme: "Als vroege en gevoelige biomerker kan de FDG-PET-scan helpen bepalen op welk moment er het best wordt gestart met preventieve behandelingen."

De studie onderzocht patiënten in een vroege, presymptomatische ziektefase. Joke De Vocht, doctoraatsstudent in de onderzoeksgroep van prof. dr. Philip Van Damme (UZ Leuven en VIB-KU Leuven Centrum voor Hersenonderzoek): “Met behulp van geavanceerde FDG-PET-MR-hersenscans kunnen we veranderingen op individueel niveau identificeren, nog vooraleer de eerste tekenen van de ziekte opduiken”.

C9orf72 mutaties veroorzaken frontaalkwabdementie en ALS

De onderzoekers ontdekten dat genetische wijzigingen ter hoogte van het zogenaamde C9orf72 gen de belangrijkste oorzaak vormen van zowel ALS als FTD. Dat toont aan dat beide aandoeningen twee uitersten vormen van hetzelfde continuüm.

Prof. dr. Philip Van Damme, neuroloog in UZ Leuven: “Een C9orf72-genmutatie is de meest voorkomende oorzaak van zowel erfelijke ALS als FTD, maar de mutatie gaat gepaard met een extreem variabel klinisch fenotype, en lijkt bovendien niet altijd de ziekte te veroorzaken.” Dat doet vermoeden dat er meerdere factoren zijn die het ziekteproces kunnen beïnvloeden, in positieve of negatieve zin. Die factoren zijn natuurlijk interessante therapeutische doelwitten

Het bestuderen van presymptomatische personen biedt enorme mogelijkheden om het ziekteproces van leeftijdsgebonden neurodegeneratieve ziekten beter te begrijpen.
Prof. dr. Philip Van Damme - neuroloog

Mensen die drager zijn van de specifieke genetische wijziging in het C9orf72-gen vormen een interessante studiepopulatie voor onderzoek, omdat velen van hen toekomstige patiënten zijn. Prof. dr. Van Damme: “Het bestuderen van presymptomatische personen biedt enorme mogelijkheden om het ziekteproces van leeftijdsgebonden neurodegeneratieve ziekten beter te begrijpen.”

FDG-PET als vroege biomerker voor veranderingen in de hersenen

De bevindingen zijn erg belangrijk voor de ontwikkeling van nieuwe behandelstrategieën die de ziekte zouden kunnen vertragen of zelfs voorkomen. “Als vroege en gevoelige biomerker kan de FDG-PET-scan helpen bepalen op welk moment er het best wordt gestart met preventieve behandelingen.”

Meer info over ALS en FTD

Genwijzigingen of mutaties in C9orf72 zijn de meest voorkomende oorzaak van erfelijke amyotrofe laterale sclerose (ALS) en frontotemporale of frontaalkwabdementie (FTD).

Bij ALS sterven zogenaamde motorneuronen (zenuwcellen die de spieren aansturen) steeds verder af, met als gevolg dat de spieren zelf ook gaandeweg verzwakken. De meerderheid van de ALS-patiënten sterft binnen de twee tot vijf jaar na de eerste symptomen. Ongeveer de helft van alle patiënten vertoont ook niet-motorische symptomen.

FTD is, na de ziekte van Alzheimer, de meest voorkomende vorm van dementie op jonge leeftijd. Bij de ziekte sterven zenuwcellen in de frontale en temporale kwabben van de hersenen af, wat leidt tot veranderingen in cognitie (bv. taal) en gedrag (bv. apathie).

Gerelateerd

Meer nieuws over "Frontotemporale dementie (FTD)"

Nieuw boek 'Het geheugenlabyrint', wegwijzer bij dementie

21 september 2021
In Het geheugenlabyrint brengt neuroloog Rik Vandenberghe op toegankelijke wijze zijn kennis over dementie samen: van het prille begin, wanneer mensen voelen dat het misgaat en medische hulp zoeken, tot aan de diagnose en de verdere begeleiding.
Lees meer
Meer nieuws over "Neurologie"

Dement in de fleur van je leven

10 september 2021
Ook al is dementie een ziekte van oudere mensen, soms treft ze mensen op jongere leeftijd. Wat betekent zo’n diagnose als je nog actief in het leven staat? Een dementievriendelijke samenleving is belangrijk, vertelt onze ouderenpsychiater.
Lees meer
Meer nieuws over "Amyotrofische laterale sclerose (ALS)"

Ruggenprik om diagnose ALS te stellen

22 juni 2017
Onderzoekers van UZ Leuven en KU Leuven hebben een betrouwbare test ontwikkeld om te bepalen of je ALS hebt. In het ruggenmergvocht van ALS-patiënten zitten meer neurofilamenten: hoe meer neurofilamenten, hoe vergevorderder de ziekte is.
Lees meer
Laatste aanpassing: 26 februari 2021