Seniorenbrein even getraind als AI

Ach ja, ouder worden. Je vergeet meer, reageert trager en heb je pech, dan laat alzheimer je brein nog sterker aftakelen. Niks aan te doen, denken we. Maar dat klopt niet, vertelt prof. dr. Mathieu Vandenbulcke, ouderenpsychiater in UZ Leuven. Op het recente World Brain Health Forum zag hij veel optimisme onder de artsen. “We stellen onder meer vast dat we neurodegeneratieve ziektes als alzheimer wél kunnen behandelen, iets waaraan we vroeger twijfelden. Er lopen meerdere studies naar vroege opsporing en beloftevolle behandelingen.” 

Artsen weten nu dat dementie het gevolg is van eiwitten die de hersenfuncties verstoren. Behandelingen met antistoffen tegen zulke eiwitten zijn in ontwikkeling. “Als we de ziekte zo kunnen voorkomen of uitstellen, zou dat een aardverschuiving zijn in ons domein.” Ook onderzoek naar gentherapie neemt toe voor familiale vormen van dementie waarbij men weet welk gen daarvoor verantwoordelijk is. En daarnaast is er bijzonder veel aandacht bij breinspecialisten voor het blijven activeren van je hersenen. 

Positief denken wèrkt 

Want inderdaad: je manier van leven heeft impact op hoe je brein veroudert. 

Artsen kijken steeds meer naar de impact van je levensstijl in alle fases van het leven. “Je hersenen ontwikkelen zich je hele leven lang. Degelijk onderwijs op jonge leeftijd is belangrijk. Op middelbare leeftijd is het essentieel om je bloedvaten te beschermen, gezond te leven, cholesterol te beperken, hoge bloeddruk te behandelen en niet te roken. Ook problemen met je gehoor of zicht aanpakken, zorgt ervoor dat je brein in vorm blijft.” 

Ook hoe je als senior in het leven staat, heeft effect op je hersenen. Blijf je positief, dan leef je langer en scoor je beter op geheugentaken. “Een positieve kijk werkt als een schild. Je blijft als oudere gemotiveerd om voor jezelf te zorgen en uitdagingen aan te gaan. We zien in het brein dat je dan minder stresshormonen aanmaakt: dat komt je slaap, ontstekingswaarden en algemene gezondheid ten goede.”

Om dezelfde reden zijn sociale interacties op oudere leeftijd voeding voor je brein. Studies tonen dat hechte relaties je mentale en fysieke achteruitgang vertragen en samenhangen met een kleinere kans om als oudere in het ziekenhuis te belanden of depressie of dementie te ervaren. 

Zo getraind als AI

Sociale connecties onderhouden, zorgt er bovendien voor dat je een gevarieerd leven leidt: nog iets waarvan je als oudere de vruchten plukt. “Er zijn weinig activiteiten die het brein niét stimuleren. Veroordeel een gepensioneerde die veel tv kijkt dus niet meteen: tv prikkelt je hersenen met actualiteit, verhalen en woorden, het kan een venster naar de wereld zijn. Als je ook de krant leest, buitenkomt en fysiek en sociaal actief bent, blijf je nieuwe verbindingen maken tussen de circuits in je brein.”   

Dat is een proces dat niet stilvalt wanneer je ouder wordt. “Tot op hoge leeftijd blijf je zulke nieuwe verbindingen en zelfs nieuwe hersencellen aanmaken, weten we nu. Je kan blijven bijleren, nog bijzonder creatief zijn en soms ook betere inschattingen maken. Je hebt ook meer ervaring en kennis om in te zetten: ‘gekristalliseerde kennis’ noemen wetenschappers dat. Je oudere brein lijkt dus een beetje op artificiële intelligentie: omdat het veel training achter de rug heeft, is het efficiënter.” 

Op het puntje van je tong

Natuurlijk is het ook de realiteit dat je hersenen op andere vlakken achteruitgaan. Vanaf je twintigste neemt het volume af en dat versnelt op latere leeftijd. “De frontale kwabben krimpen het sterkst. Dat merk je aan je verwerkingssnelheid en werkgeheugen: je wordt cognitief trager en multitasking wordt moeilijker. Je hersenen krijgen ook minder zuurstof omdat je bloedvaten vernauwen en dat heeft een effect op de verbindingen in je brein. Daardoor hebben oudere mensen vaker namen ‘op het puntje van hun tong’.” 

Maar de hersenen blijven een wonderbaarlijk orgaan: terwijl ze aan volume verliezen, zetten ze in op mechanismen die dat verlies compenseren. “Zo zien we dat je hersenen actiever zijn als je taken uitvoert. Ze zetten ook vaker beide hersenhelften in.” Professor Vandenbulcke hoopt dat de positieve nieuwe inzichten over neurologisch ouder worden snel doorsijpelen naar de bevolking. “Je kan blijven werken aan je brein en het zo goed mogelijk afstemmen op een mooie oude dag. Dat is een boodschap die we nog te weinig horen.”

(Tekst: Stéphanie Verzelen)