Het prikkelbaredarmsyndroom treft een grote groep Belgen. Vooral jongeren kampen met de aandoening en vrouwen lopen dubbel zoveel risico. “Een buikgriep is de belangrijkste oorzaak”, legt professor Jan Tack uit. Hij is gastro-enteroloog en specialist prikkelbare darm in UZ Leuven. “Bij een aantal mensen herstellen de darmen niet volledig van zo’n buikgriep. Jongere vrouwen die roken en veel stress ervaren, zijn extra kwetsbaar daarvoor.”
Prikkelbare darm geeft buik- en darmklachten die je blijven achtervolgen. Omdat de impact op de levenskwaliteit enorm is, zoeken artsen intensief naar oplossingen. “In UZ Leuven hebben we een van de actiefste onderzoeksgroepen ter wereld. Maar waarschijnlijk vinden we nooit een therapie die voor iedereen werkt. Te veel verschillende mechanismen spelen een rol: volgens studies zijn er zeker 18 zaken die prikkelbare darm kunnen veroorzaken.”
Onbetrouwbare testen
Naast buikgriep kunnen bijvoorbeeld angst en depressie boosdoeners zijn, maar ook de mestcellen van je afweersysteem, galzouten uit de lever of de serotonine in je darmen kunnen een rol spelen. Daarnaast is een onevenwicht in het darmmicrobioom vaak the usual suspect: veel behandelingen richten zich daarom op die bacteriën, maar de aanpak is niet altijd even succesvol.
Sommige artsen starten nog altijd met een stoelganganalyse van het microbioom. “Maar dat blijkt een nutteloze test. Het microbioom is extreem individueel: de wetenschap heeft nog niet bepaald wat de ‘normale’ waarden zijn en zo’n analyse kan dus niet voorspellen welke behandeling voor jou zal werken. Maar ondertussen betaal je wel veel geld voor zo’n test.”
Even graag grijpen sommige artsen naar een voedselallergietest die IgG-antistoffen meet. Mensen met prikkelbare darmen hebben inderdaad meer IgG’s in het bloed, maar studies vinden geen duidelijke link met darmklachten. Andere populaire testen, zoals die voor de doorlaatbaarheid van de darmen of de SIBO-test voor bacteriële overgroei in de dunne darm, blijken onbetrouwbaar.
Door de lage dosis antidepressiva is er vooral effect op de darmen
prof. dr. Jan Tack
Probiotica? Wisselend succes
Wat is dan wel nuttig? Een bloedtest, een analyse van ontstekingscellen in de stoelgang bij diarree en eventueel een check van de schildklier kunnen interessante informatie opleveren. Daarna kan je arts overgaan op de behandeling. “Veel artsen grijpen naar probiotica om het microbioom te stabiliseren. Maar helaas is ook het bewijs voor die remedie niet echt overtuigend.”
Gelukkig zijn probiotica wel veilig en soms verminderen ze je opgeblazen gevoel en buikpijn. “Maar er zijn veel probiotica en de werkzaamheid varieert enorm. Als patiënt weet je nooit waar je aan begint.” De beste probiotica zijn bovendien nog in ontwikkeling: twee nieuwe varianten uit recente grote studies blijken veelbelovend. “Ik vermoed dat die resultaten begin 2027 zullen verschijnen.”
Behandelen met antidepressiva?
Meer garantie op succes is er met het FODMAP-dieet. Daarbij schrap je moeilijk verteerbare koolhydraten, die vaak te vinden zijn in brood en pasta, lactose en bepaalde soorten fruit en groeten. “Het is een veeleisend dieet dat niet noodzakelijk gezond is, maar acht op de tien patiënten voelen zich snel beter. Na de fase van het schrappen van voedingsmiddelen introduceren we die een voor een opnieuw, terwijl we opvolgen wat klachten uitlokt. Zo kan je tot een leefbaar dieet komen dat je darmen minder prikkelt. Het hele proces duurt ongeveer drie maanden.”
En artsen ontdekten nog een nieuwe piste: antidepressiva blijken klachten sterk te verminderen. Gewoonlijk behandelen die een onevenwicht van serotonine in de hersenen, maar dat signaalstofje is ook rijkelijk aanwezig in je darmen. “Met amper een zevende tot een vijftiende van de dosis van een antidepressivum zien we al dat buikkrampen en diarree sterk afnemen. Patiënten zijn vaak verrast als we de behandeling voorstellen, maar door de lage dosis is er vooral effect op de darmen.”
Hang je met prikkelbare darm levenslang vast aan een behandeling of dieet? Dat kunnen artsen nog niet voorspellen. Momenteel gaan ze er inderdaad van uit dat de gevoeligheid eerder blijvend is. “Tegelijk suggereren twee studies dat de gevoeligheid kan afnemen als we de ontsteking in de darmen voor een langere periode wegnemen. Met de vele onderzoeken die momenteel lopen, hopen we op meer inzicht en betere behandelmethodes voor patiënten in de toekomst.”
UZ Leuven ontwikkelde de DOMINO-app: die ondersteunt je bij een zogenaamd low FODMAP-dieet. De app werkt zonder tussenkomst van een diëtist. Zelfs patiënten met zwaardere symptomen zien vaak goede resultaten. Enkel je huisarts of specialist kan de app voorschrijven.
Lees hier meer over de DOMINO-app.
(Tekst: Stéphanie Verzelen)
