Leve bacterie en virus!

23 december 2021
Ons lichaam zit complex in elkaar. Heel wat elementen werken samen om ons gezond te houden. En daar horen ook piepkleine beestjes bij die op het eerste gezicht weinig vriendelijk lijken. Welkom in de wondere wereld van de microbiota.

Het is niet meer dan logisch dat we tegenwoordig een huivering over onze rug voelen lopen als we het woord virus horen. Maar wist je dat er ook virussen bestaan die heilzaam zijn voor ons lichaam? Net als nog een duizendtal verschillende bacteriën, gisten, schimmels, protozoa en andere eencellige micro-organismen zorgen ze mee voor onze gezondheid. Die kleine beestjes noemen we microbiota, samen vormen ze het microbioom. En allemaal zijn ze ons gunstig gezind. “Ze leven in symbiose met ons lichaam,” zegt gastro-enteroloog prof. dr. João Sabino, die onderzoek verricht naar de rol van micro­biota in chronische darmontstekingen.

Persoonlijke vingerafdruk

“Ons spijsverteringsstelsel is niet de enige plaats waar die micro-organismen te vinden zijn. Ze leven ook op onze huid, in onze mond, in de bovenste luchtwegen en de geslachtswegen. Ze worden vaak gezien als een extra orgaan. Ze hebben veel verschillende functies en maken allerlei producten aan die een invloed hebben op ons als persoon.”

Microbiota zijn zo persoonlijk als een vingerafdruk
prof. dr. João Sabino

Dat virtuele orgaan verschilt bij iedereen. Je kunt het zelfs vergelijken met een vingerafdruk. Elke persoon heeft een eigen samenstelling van microbiota. Bovendien evolueert ons microbioom voortdurend. De wetenschap moet nog definitief uitsluitsel geven, maar waarschijnlijk worden we niet geboren met microbiota. We worden er bij de geboorte aan blootgesteld. Bij een keizersnede is dat minder dan bij een vaginale bevalling. De vagina zit vol bacteriën en de baby komt op dat moment ook in nauw contact met de aars van de moeder. Tijdens de borstvoeding krijgt de baby dan weer huidbacteriën binnen. Zo ontwikkelt het kind zijn eigen microbioom.”

Immuunsysteem trainen

Het onderzoek naar die micro-organismen is al jaren aan de gang, maar het maakte een grote sprong voorwaarts toen het goedkoper en toegankelijker werd om de genetische samenstelling van microbiota te lezen (‘sequencen’ heet dat). Sindsdien hebben we al een duidelijker beeld van de samenstelling van het micro­bioom en zijn verschillende functies.

Een van de voornaamste functies is zonder twijfel de spijsvertering. Darmbacteriën helpen om vezels af te breken, dat zijn koolhydraten die ons lichaam moeilijk kan verteren. Dankzij de microbiota in de darmen halen we er toch de nodige energie en voedingsstoffen uit. En ze produceren bijvoorbeeld ook vitamine K, een stof die belangrijk is voor de bloedstolling.

Daarnaast speelt het microbioom een rol in de bescherming van ons lichaam. “De microbiota ondersteunen en trainen ons immuunsysteem. Ze leren ons herkennen welke bacteriën goed zijn en welke niet, waardoor ons lichaam niet systematisch overreageert. Daarom is het ook nodig dat we voldoende in contact komen met bacteriën. Zeker de eerste vijf levensjaren zijn op dat vlak cruciaal. Laat kinderen dus buiten spelen, in contact komen met andere kinderen en met dieren.”

Microbioom in cijfers

  • 3 biljoen

    Aantal menselijke cellen in een gemiddeld lichaam
  • 150

    Aantal verschillende microbiota in ons darmstelsel
  • 39 biljoen

    Aantal microbiota bij de gemiddelde mens
  • 1.000

    Aantal verschillende soorten microbiota in ons lichaam
  • 0,9 tot 2,7 kilo

    Totaal gewicht van alle microbiota in ons lichaam
  • Oorzaak en gevolg

    Het hoeft dan ook niet te verbazen dat een verstoord evenwicht in ons microbioom voor ernstige problemen kan zorgen. Zowel bij de ziekte van Crohn als bij colitis ulcerosa (ontsteking van de dikke darm) spelen microbiota een grote rol. Daarnaast zijn er sterke aanwijzingen dat ze op zijn minst een factor vormen bij uiteenlopende ziekten als prikkelbare darmen, astma, eczeem en diabetes.

    Al past professor Sabino ervoor op om te snel conclusies te trekken. “We bevinden ons op een kantelmoment van het onderzoek. We willen het niet alleen meer hebben over verbanden tussen ziekten en microbiota, maar ook over oorzaken. Maar daar valt nog veel werk te verrichten. Een verstoord microbioom is niet noodzakelijk de oorzaak van een probleem.”

    Hoe die micro-organismen uit evenwicht kunnen raken, is wel bekend. Vervuiling heeft een invloed, net zoals het gebruik van medicijnen. Antibiotica hebben niet verrassend ook een sterke impact. Die doden niet alleen slechte maar ook goede bacteriën, waardoor de bacteriën die resistent zijn tegen antibiotica vrij spel krijgen en zich steeds meer vermenigvuldigen. En dat kan een nadelig effect hebben op het goed functio­neren van het microbioom. “Antibiotica hebben ons al veel geholpen en zijn soms ook nodig. Maar een verstandig gebruik is aangewezen”, nuanceert professor Sabino.

    Gezond eten

    Ook de gezondheid van de patiënt speelt mee, waarmee we bij de grootste boosdoener zijn beland: onze eetgewoonten. “Microbiota voeden zich met wat we zelf eten. Als we te ongezond eten, geven we het voordeel aan minder gezonde bacteriën. Voedingswaren met additieven zoals smaakversterkers, emulgators en verdikkingsmiddelen zijn daarom geen goed idee. Groenten en fruit wel. Dat is de gemakkelijkste manier om je microbioom in evenwicht te krijgen.”

    (Tekst: Ruben Nollet)

    Gerelateerd

    Meer nieuws over "Maag-, darm- en leverziekten"

    Supplement met probiotica kan maagklachten zonder duidelijke oorzaak verlichten

    4 augustus 2021
    Een voedingssupplement met gunstige bacteriën of probiotica kan onverklaarde maagklachten verminderen, vermoedelijk door het verbeteren van de darmflora en het positief beïnvloeden van het afweersysteem. Dat blijkt voor het eerst uit een studie onder leiding van UZ Leuven bij 68 patiënten.
    Lees meer
    Meer nieuws over "Maag-, darm- en leverziekten"

    Ontsteking in twaalfvingerige darm lijkt oorzaak van onverklaarde maagklachten

    16 juni 2021
    Leuvense onderzoekers hebben ontdekt dat maagklachten vaak gepaard gaan met een ontsteking in het begin van de dunne darm. De mate van ontsteking wordt beschouwd als een nieuwe biomerker die kan helpen om de juiste diagnose te stellen. Tegelijk vormt het een belangrijk startpunt naar betere behandelingen.
    Lees meer
    Meer nieuws over "Maag-, darm- en leverziekten"

    Nieuwe dieet-app bij prikkelbare darm is efficiënter dan medicatie

    25 maart 2021
    Patiënten die naar de huisarts stappen met symptomen van het prikkelbaredarmsyndroom kunnen uitstekend geholpen worden met een speciaal dieet. Dat toont een studie van UZ Leuven aan. De resultaten leiden tot een nieuwe aanbeveling over opvolging van prikkelbaredarmsyndroom via huisartsen.
    Lees meer
    Laatste aanpassing: 23 december 2021