Radioactieve kankerbestraling van binnenuit stopt uitzaaiing van tumoren

3 februari 2022
Via een radioactief moleculair kankermedicijn, ingespoten in de bloedbaan, slagen artsen van UZ Leuven erin om de uitzaaiing van zeldzame neuro-endocriene tumoren een halt toe te roepen. De kans op verdere groei vermindert daardoor aanzienlijk, soms tot 80 procent.

Peptide receptor radionuclidetherapie (PRRT) wordt in UZ Leuven ingezet voor uitgezaaide neuro-endocriene tumoren. Neuro-endocriene cellen bevinden zich bij iedereen in het hele lichaam en produceren hormonen. Maar soms beginnen de cellen ongebreideld te groeien - en zo tumoren te vormen. Dat kan gepaard gaan met ongewenste hormoonproductie. De baanbrekende PRRT-behandeling, waarbij radioactieve kleine eiwitten worden ingespoten, is een optie wanneer uitgezaaide cellen niet langer via een operatie, chemotherapie of externe bestraling behandeld kunnen worden.

Radioactief lutetium

Neuro-endocriene tumoren zijn naast zeldzaam – slechts ongeveer 1 op 100 tumoren – ook lastig te behandelen. Prof. dr. Christophe Deroose, expert nucleaire geneeskunde van UZ Leuven: “Neuro-endocriene tumoren komen veelal voor in het maag-darmkanaal, de alvleesklier en de longen. Die regio’s zijn moeilijk om van buitenaf te bestralen, zeker als er sprake is van uitzaaiing. In dat geval kan het een optie zijn om een bestraling binnenin het lichaam te doen. We spuiten we bij onze patiënten een ‘radiofarmacon’ in: een moleculair medicijn met een radioactieve lading lutetium-177. De molecule bindt zich aan specifieke receptoren aan de buitenkant van kankercellen. Bij binding geeft het farmacon een hoge dosis straling af. Door het moleculaire medicijn in de bloedbaan te brengen, kunnen kankercellen over het hele lichaam in één keer van binnenuit bestraald worden.”

We verminderen voor onze patiënten de kans op verdere uitzaaiing tot soms wel 80 procent. Het maakt de kankers bij sommige patiënten voor verschillende jaren beheersbaar, wat een grote stap voorwaarts is.
Prof. dr. Christophe Deroose

PET-scan peilt kans op succes

UZ Leuven is één van de pioniers wereldwijd die de PRRT-behandeling lieten uitgroeien tot een volwaardige therapie. Momenteel gebruiken experts van UZ Leuven de derde generatie van moleculaire medicijnen met lutetium-177. De kans op succes kan op voorhand ingeschat worden door via een PET-scan de aanwezigheid van het doelwit, de somatostatinereceptor, te screenen. Het concept berust op het gebruik van één bouwsteen, een basismolecule, die aan een welbepaald doelwit op de kankercellen bindt. Deze basismolecule markeren artsen eerst met de isotoop gallium-68, waarna ze PET-scans maken van de verspreiding van de kankercellen in het lichaam. Als er voldoende receptoren zijn, combineren ze de basismolecule met lutetium-177, die straling uitzendt die de kankercellen kan tegenhouden.

Prof. dr. Deroose: “De behandeling veroorzaakt weinig bijwerkingen, omdat de radioactieve moleculen hoofdzakelijk aan kankercellen binden, amper aan gezonde cellen. We verminderen voor onze patiënten de kans op verdere uitzaaiing tot soms wel 80 procent. Het maakt de kankers bij sommige patiënten voor verschillende jaren beheersbaar, wat een grote stap voorwaarts is. Volledige genezing van uitgezaaide kanker komt jammer genoeg slechts uitzonderlijk voor. Mogelijk kunnen nieuwe vormen van radioactieve lading in de toekomst het effect nog krachtiger maken.”

Voor therapie (links) toont deze PET/CT-scan uitzaaiingen in en achter de lever (fel oplichtende puntjes) die het diagnostisch middel in zeer hoge mate opnamen. Na therapie (rechts) met het lutetium-177 bevattend geneesmiddel zijn de uitzaaiingen niet meer detecteerbaar. 

Duo-moleculen

Het succes van radionuclidentherapie voor de behandeling van uitgezaaide neuro-endocriene tumoren kan een opstap zijn om moleculaire therapie de komende jaren ook voor andere kankersoorten te gaan inzetten. Het moleculaire medicijn dat UZ Leuven gebruikt om uitgezaaide neuro-endocriene tumoren te behandelen, wordt sinds 1 januari 2022 terugbetaald door het RIZIV.

De klinische ontwikkeling van de PRRT-behandeling in UZ Leuven is grotendeels te danken aan de intensieve samenwerking binnen het Leuven Kankerinstituut, een centrum van KU Leuven en UZ Leuven dat onderzoekers, artsen en verpleegkundigen aanmoedigt om multidisciplinair samen te werken in de strijd tegen kanker. De PRRT-behandeling vraagt een nauwe samenwerking tussen de dienst nucleaire geneeskunde (artsen, radiofarmaceuten, stralingsfysici, technologen), gastro-enterologen, pneumologen, oncologen, chirurgen, radiologen en verpleegkundigen.

Gerelateerd

Meer nieuws over "Zeldzame ziekten"

Eerste succesvolle behandeling van ALS bij patiënten met SOD1-mutatie

22 september 2022
Een nieuwe internationale klinische studie met tofersen bevestigt dat het geneesmiddel ALS kan tegengaan bij patiënten met een SOD1-mutatie. Daarmee tonen artsen en onderzoekers voor het eerst aan dat ALS in principe een behandelbare ziekte is. De resultaten zijn gepubliceerd in NEJM.
Lees meer
Meer nieuws over "Zeldzame ziekten"

Dag van de Zeldzame Ziekten

28 februari 2022
De laatste dag van februari staat al jarenlang in het teken van zeldzame ziekten. Ook in 2022 steunen onze artsen de nationale RaDiOrg-campagne en zetten ze zich in voor de juiste zorg voor elke patiënt, hoe zeldzaam ook.
Lees meer
Meer nieuws over "Zeldzame ziekten"

Foetale chirurgie voor ernstig aangeboren middenrifdefect redt levens

8 juni 2021
Een internationaal onderzoeksteam onder leiding van UZ Leuven en de KU Leuven heeft een gerandomiseerde klinische studie over prenatale chirurgie bij baby's met een ernstig aangeboren middenrifdefect afgerond. De onderzoekers leveren het bewijs dat een operatie vóór de geboorte de overlevingskansen sterk verbetert.
Lees meer
Laatste aanpassing: 9 augustus 2022