Vrouwen met een auto-immuunziekte zoals bijvoorbeeld lupus, reuma, psoriasis of ziekte van Crohn lopen een verhoogd risico op complicaties tijdens de zwangerschap: zij hebben een grotere kans op vroeggeboorte of zwangerschapsvergiftiging. Zowel vrouwen die de aandoening al hebben als moeders die tijdens de zwangerschap de eerste symptomen van een auto-immuunziekte ontwikkelen, kunnen verwikkelingen krijgen. In België heeft 10% van de zwangere vrouwen een auto-immuunziekte, waarvan 1 tot 5% effectief een nauwgezettere opvolging vereist. Voor artsen is het vandaag onmogelijk om die zwangerschapscomplicaties op voorhand te voorspellen. In het begin van een zwangerschap hebben de vrouwen namelijk nog geen klachten en zijn de complicaties niet zichtbaar bij de klassieke bloedonderzoeken. Daardoor krijgen risicopatiënten niet altijd op tijd aangepaste zorg.
Patronen in DNA-fragmenten (fragmentoom)
De Leuvense onderzoekers keken naar het zogeheten fragmentoom in de bloedstalen van vrouwen die tijdens het begin van hun zwangerschap een NIPT lieten uitvoeren. De niet-invasieve prenatale test (NIPT) is in België intussen volledig ingeburgerd: met een eenvoudige bloedprik bij de moeder spoort de test chromosoomafwijkingen bij de foetus op, zoals het syndroom van Down. Voor dit nieuwe onderzoek analyseerden de wetenschappers niet de genetische code zelf, maar keken ze naar de fysieke patronen, lengtes en biologische herkomst van losse stukjes celvrij DNA die in het bloed van de zwangere vrouwen circuleren.
Door het fragmentoom in de NIPT-stalen te analyseren, zien we vroegtijdig welke zwangerschappen extra opvolging nodig hebben
prof. dr. Joris Vermeesch
Uit een analyse van bijna 2.000 bloedstalen uit het eerste trimester blijkt dat die DNA-patronen al heel vroeg tonen of er sprake is van een zwangerschapscomplicatie. Het computermodel van de Leuvense onderzoeksgroep voorspelde met hoge nauwkeurigheid welke vrouwen complicaties zouden ontwikkelen, zelfs als ze nog geen enkel ziektesymptoom vertoonden. De onderzoekers valideerden hun model met succes bij een onafhankelijke groep patiënten van het Ziekenhuis Oost-Limburg.
Het Leuvense Centrum voor menselijke erfelijkheid lag mee aan de basis van de uitrol en terugbetaling van de NIPT in België. De onderzoekers zien deze nieuwe analysemethode dan ook als een veelbelovende NIPT 2.0.
Prof. dr. Joris Vermeesch, geneticus in UZ Leuven en KU Leuven: "Dankzij dit onderzoek weten we zeker dat we uit dezelfde bloedprik voor de NIPT ook belangrijke informatie kunnen halen om zwangerschapscomplicaties te voorspellen. Door het fragmentoom in die bloedstalen te analyseren, zien we vroegtijdig welke zwangerschappen extra opvolging nodig hebben. Artsen kunnen zo sneller ingrijpen, bijvoorbeeld door tijdig te starten met een lage dosis aspirine om zwangerschapsvergiftiging af te remmen, gerichte therapie te geven of een zwangere vrouw door te verwijzen naar een gespecialiseerd universitair ziekenhuis."
Voortbouwen op eerdere doorbraken
Eerder toonde het onderzoeksteam van professor Vermeesch al aan dat NIPT-bloedstalen vroegtijdige kankers bij zwangere moeders aan het licht konden brengen, wat leidde tot de ontwikkeling van nieuwe kankertesten via bloed. Waar de klassieke NIPT kijkt naar chromosoomafwijkingen bij het kind en eventueel naar kanker bij de moeder, zet deze nieuwe stap het celvrije DNA in als een biologische waarschuwingslamp voor algemene zwangerschapsrisico's.
De onderzoekers benadrukken dat het om een belangrijke wetenschappelijke stap gaat: de analyse gebeurt vandaag nog niet in het ziekenhuis. Binnen UZ Leuven loopt momenteel een traject om de methode binnen twee tot drie jaar om te zetten naar een test in het ziekenhuis. Door de nieuwe technologie toe te voegen aan de bestaande NIPT-labo-infrastructuur kunnen artsen de test in de toekomst vlot invoeren in de dagelijkse prenatale zorg.
Het artikel Cell free DNA fragmentome analysis predicts adverse pregnancy outcome in immune-mediated disease verscheen zopas in Science Translational Medicine.