De rol van cholesterol

1 september 2019

We weten dat er goede en slechte cholesterol is. Maar waar is het nu eigenlijk precies goed voor? En klopt het dat cholesterolproblemen ‘in de familie’ zitten?

Prof. dr. Ann Mertens, endocrinoloog, beantwoordt de meest gestelde vragen over deze lichaamseigen vetstof.

Klopt het dat de mens zonder cholesterol niet kan leven?

“Klopt: cholesterol is een belangrijke bouwstof in ons lichaam. Cholesterol zorgt onder andere voor de opbouw van cellen en organen en de aanmaak van hormonen. Zonder cholesterol zijn er dus ook geen cortisone, vitamine D, testosteron of mannelijke en vrouwelijke hormonen.”

Wat is eigenlijk het verschil tussen goede en slechte cholesterol?

“De wetenschap maakt een onderscheid tussen goede cholesterol of HDL (High Density Lipoproteïnen) en slechte cholesterol of LDL (Low Density Lipoproteïnen). Het onderzoek focust zich vooral op LDL, omdat een verhoogde LDL het risico op hart- en vaatziekten verhoogt en een lage LDL ons ertegen beschermt."

"Simpel voorgesteld werkt het als volgt: te veel slechte cholesterol zorgt voor plaque in de bloedvaten en maakt dat de bloedvaten uiteindelijk verkalken en vernauwen. Goede HDL-cholesterol haalt die plaque weg en beschermt je tegen hart- en vaatziekten. Toch is er ook een bovengrens aan HDL: als die te hoog wordt, blijkt er geen extra voordeel meer te zijn. Een HDL hoger dan 70-80 mg/dl heeft geen meerwaarde.”

Te veel slechte cholesterol zorg voor plaque in de bloedvaten
prof. dr. Ann Mertens

Klopt het dat je er toch niks aan kunt doen?

“De Belg heeft een gemiddelde LDL-waarde van 130 mg/dl, wat te veel is: een goede LDL-waarde is lager dan 115 mg/dl. Je cholesterolgehalte wordt voor ongeveer 20 procent beïnvloed door je levensstijl en is voor 80 procent genetisch bepaald. Maar dat is geen excuus om er een bourgondische levensstijl op na te houden. Gezond eten en leven zorgt ervoor dat je veel meer positieve effecten hebt dan alleen een lagere LDL. Overgewicht vermijden, veel bewegen en niet roken zorgen ervoor dat je de risicofactoren niet opstapelt. Hart- en vaatziekten zijn meestal het gevolg van een combinatie van factoren.”

Klopt het dat hoge cholesterol in de familie zit?

“Er is een duidelijke genetische factor. Sommige mensen worden geboren met een genetische afwijking die maakt dat hun slechte cholesterol al van bij de geboorte hoog is. Als je erfelijk belast bent, riskeer je al op jonge leeftijd een hartinfarct of een beroerte. Dat kan zelfs al vanaf de leeftijd van 25 of 30 jaar. Maar dat betekent niet dat we iedereen genetisch moeten screenen. De familiale stamboom bekijken is nuttiger. Als je ouders, grootouders, broer of zus een hart- of vaataandoening hadden op jonge leeftijd én een verhoogde cholesterol, is dat voor de huisarts een alarmsignaal om ook bij andere familieleden op jonge leeftijd de cholesterol te meten via een bloedonderzoek."

"Bij een verhoogde cholesterol dringt zich een zogenaamde cascadescreening op, waarbij familie in de eerste, tweede en derde graad genetisch op cholesterol wordt getest. Bij 80 procent van de genetisch belaste patiënten is er een foutje in de LDL-receptor. Mensen met een slecht werkende LDL-receptor zijn ook zonder extra risicofactoren heel vatbaar voor hart- en vaatziekten.”

Wat is de standaardmedicatie voor cholesterol?

“Sinds de jaren tachtig weten we dat medicatie helpt om cholesterol te verlagen en het risico op hart- en vaatziekten te verkleinen. Statines zijn daarvoor de standaardmedicatie, met relatief weinig bijwerkingen. Ze zijn ondertussen als generisch medicijn verkrijgbaar en heel betaalbaar.”

Klopt het dat de nieuwste medicatie niet alleen heel duur maar ook heel effectief is?

“PCSK9-remmers kosten 5.600 euro per jaar per patiënt, maar zorgen voor een spectaculaire daling van de LDL met 50 tot 60 procent. En dat met één inspuiting om de twee weken. De medicatie is wel geen vervanger voor statines, maar komt bovenop de bestaande medicatie. PCSK9-remmers worden momenteel alleen terugbetaald voor patiënten met de hoogste nood: mensen met bewezen erfelijke hoge cholesterol die bepaalde doelstellingen niet halen met de gebruikelijke medicatie zoals statines en ezetimibe. Artsen pleiten nu voor een uitbreiding van de terugbetaling.”

Is het oké als ik rode gistrijst gebruik om mijn hoge cholesterol te verlagen?

“Rode gistrijst krijg je als je rijst fermenteert. Extracten van gefermenteerde rode rijst worden verkocht als voedingssupplement en hebben cholesterolverlagende eigenschappen door de aanwezigheid van monacoline K, een natuurlijk statine. Die natuurlijke statines hebben dezelfde werking, maar ook dezelfde nevenwerkingen als echte statines, zoals spierpijn of gevaarlijke interacties met andere geneesmiddelen. Bespreek daarom altijd met je behandelende arts of die producten wel veilig zijn voor jou."

"En zeker zo belangrijk: koop die voedingssupplementen uitsluitend bij de apotheker, dan ben je zeker dat je rode gistrijst in zuivere vorm koopt. Patiënten die al een hartaanval of een beroerte kregen, hebben er alle voordeel bij om echte statines te gebruiken en een LDL lager dan 70 mg/dl na te streven. Talrijke studies met statines hebben namelijk aangetoond dat daarmee een nieuwe en soms fatale hartaanval kan vermeden worden. Voor rode gistrijst zijn die bewijzen er niet.”

(Tekst: Jan Bosteels)

Gerelateerd

Meer nieuws over "Endocrinologie"

Belangrijke info voor patiënten met pomptype 780G

28 september 2021
Gebruikers van de MiniMed Mobile-, Carelink Connect en de Guardian Connect-app (Medtronic) kunnen problemen ondervinden met die app na een update van de besturingssysteem op hun Android of Apple smartphone.
Lees meer
Meer nieuws over "Endocrinologie"

100 jaar insuline

10 september 2021
Lange tijd was diabetes type 1 een doodvonnis. Dat veranderde met de ontdekking van insuline, een levensbelangrijk hormoon dat 100 jaar geleden voor het eerst als geneesmiddel werd toegediend. Professor Chantal Mathieu gidst ons door de insulinegeschiedenis.
Lees meer
Meer nieuws over "Endocrinologie"

9 x Schildklier

3 januari 2021
De schildklier is een klein, maar levensbelangrijk radartje in ons lichaam. Van de onterechte stempel ‘dikmaker’ tot de opmars van schildklierkanker en het verband met radioactiviteit en kernrampen: prof. dr. Brigitte Decallonne, endocrinoloog in UZ Leuven, loodst ons door de fascinerende wereld van het orgaantje.
Lees meer
Laatste aanpassing: 30 april 2021