Het aantal ouderen met kanker en andere chronische aandoeningen neemt sterk toe. Artsen spreken soms over een “silver tsunami”: een sterke toename van het aantal oudere patiënten met vaak complexe zorgnoden. Mensen leven langer, maar hebben ook vaker verschillende aandoeningen tegelijk, gebruiken meer geneesmiddelen en hebben meer ondersteuning nodig.
Vooral fitte ouderen in studies
Klinische studies sluiten nog niet altijd aan bij die realiteit. Om zo nauwkeurig mogelijk te meten of een behandeling werkt en veilig is, werken ze met strikte voorwaarden voor deelname. Daardoor nemen vooral relatief fitte ouderen deel, terwijl minder fitte of kwetsbare ouderen sneller buiten onderzoek vallen. Voor artsen is het daardoor niet altijd duidelijk of de resultaten van uitgevoerde studies ook gelden voor de oudere patiënten die zij dagelijks behandelen. Sommige oudere patiënten krijgen daardoor een behandeling die onnodig zwaar is, terwijl anderen uit voorzichtigheid een mogelijk nuttige behandeling mislopen.
Het team bundelde internationale voorbeelden van studies die oudere patiënten beter bereiken en betrekken uit onder meer oncologie, cardiologie, neurologie, orthopedie en endocrinologie. Sommige studies maken bewust plaats voor kwetsbare patiënten. Andere passen het onderzoek aan, bijvoorbeeld met een lagere startdosis, extra begeleiding of minder belastende controles thuis of op afstand.
Met die voorbeelden willen de auteurs onderzoekers een bron van inspiratie bieden om studies beter af te stemmen op oudere patiënten, zonder in te boeten aan wetenschappelijke kwaliteit of veiligheid.
Meer dan langer leven
De onderzoekers benadrukken dat studies ook moeten meten wat voor oudere patiënten zelf belangrijk is. Overleving, ziektecontrole en nevenwerkingen blijven belangrijke uitkomsten, maar vertellen niet het hele verhaal. Voor veel oudere patiënten telt ook of ze zelfstandig kunnen blijven wonen, hun dagelijkse activiteiten kunnen blijven uitvoeren en een goede levenskwaliteit behouden. Een behandeling kan medisch doeltreffend zijn, maar toch te belastend voor iemands dagelijkse leven.
Die bredere kijk past prof. Wildiers, eerste auteur van het artikel in The Lancet, ook toe in de zorg voor oudere kankerpatiënten. Binnen UZ Leuven werkt hij met een multidisciplinair team aan het uitbouwen van een systematische geriatrische evaluatie. Artsen kijken daarbij niet alleen naar de tumor, maar ook naar de lichamelijke en mentale gezondheid van de patiënt. Onder meer mobiliteit, geheugen, medicatiegebruik en beschikbare ondersteuning bepalen mee welke behandeling haalbaar en zinvol is.
De mens achter de ziekte
Niet elke oudere patiënt hoeft in elke studie te worden opgenomen, want momenteel zijn lang niet alle studies voldoende aangepast aan ouderen. Het is belangrijk dat klinische studies vanaf het ontwerp beter aansluiten bij de patiënten die artsen in de praktijk behandelen. Daarbij moeten onderzoekers rekening houden met wat iemand fysiek en mentaal aankan, welke ondersteuning beschikbaar is en welke uitkomsten voor die persoon echt belangrijk zijn.
Door ook geriaters, patiënten, naasten en mantelzorgers al bij het ontwerp van studies te betrekken, kunnen studies minder belastend en relevanter worden voor ouderen. Zo bieden de resultaten artsen meer houvast om behandelingen af te stemmen op de oudere patiënt die voor hen zit.
Vandaag nemen vooral fitte ouderen deel aan klinische studies. Daardoor weten we te weinig over welke behandeling het best werkt voor kwetsbare ouderen, terwijl we net bij hen vaak de moeilijkste keuzes moeten maken.
prof. dr. Hans Wildiers
Meer informatie
Deze studie kwam tot stand in samenwerking met experts uit België, Nederland, de Verenigde Staten, Frankrijk, Italië en Noorwegen, met expertise in onder meer oncologie, geriatrie, gerontologie, interne geneeskunde en publieke gezondheid.
Lees de publicatie in het wetenschappelijk tijdschrift The Lancet