Lymfoedeem

Opstapeling van lymfevocht in de weefsels waardoor zwelling kan ontstaan op verschillende plaatsen in het lichaam.

Afspraken

Centrum voor lymfoedeem

Wat is lymfoedeem

Oorzaken lymfoedeem

Lymfoedeem ontstaat door een gedaalde transportcapaciteit van het lymfestelsel, al dan niet in combinatie met een toename van de belasting op het lymfestelsel, bijvoorbeeld door hoge bloeddruk of infectie.

In verschillende zones van het lichaam

Afhankelijk van welke lymfeklieren en lymfevaten minder goed werken of afwezig zijn, ontwikkelt lymfoedeem zich in verschillende zones.

  • Aan één of beide zijden, arm en/of hand en voet en/of been
  • Al dan niet in combinatie met de romp (borst, flank, buik, schaamstreek)
  • Aan hoofd en hals


Soorten lymfoedeem

Primair of secundair lymfoedeem

  • Primair lymfoedeem: aangeboren verstoring van lymfestelsel
  • Secundair lymfoedeem: verworven verstoring van lymfestelsel, door bijvoorbeeld chirurgie of radiotherapie voor behandeling van kanker, door trauma, door infectie, …

Pitting of non-pitting lymfoedeem

  • Pitting: lymfoedeem waarin met de duim een putje wordt geduwd
  • Non-pitting: lymfoedeem waarin geen putje wordt geduwd


Symptomen lymfoedeem

De eerste symptomen van lymfoedeem zijn:

  • Zwaartegevoel
  • Gezwollen gevoel
  • Spannen van de huid
  • Spannen van kledij
  • Zichtbare print van kledij in de huid

Raadpleeg in dit geval onmiddellijk uw behandelende arts, want de behandeling van een lymfoedeem in een vroeg stadium heeft beter resultaat dan de behandeling van een lymfoedeem in een later stadium.

Behandeling lymfoedeem

De eerste keuze voor de behandeling van lymfoedeem is decongestieve lymfatische therapie om de verstopping van het lymfestelsel tegen te gaan.

Decongestieve lymfatische therapie

Decongestieve lymfatische therapie verloopt in 2 fasen:

  1. Intensieve fase, om lymfoedeem zoveel mogelijk verminderen.
    • Duur: 2 tot 4 weken
    • Methode: educatie, huidzorg, manuele lymfedrainage, oefenen, windelen
  2. Onderhoudsfase, om de vermindering van lymfoedeem te behouden die tijdens de intensieve fase bereikt werd.
    • Duur: onbeperkt
    • Methode: huidzorg, manuele lymfedrainage, oefenen, compressiekous

Lees meer in de brochure over lymfoedeem en behandeling.

4 trajecten in centrum voor lymfoedeem

Afhankelijk van het soort lymfoedeem (met of zonder pitting) en de graad van lymfoedeem (mild, matig tot ernstig) krijgt u een behandeling op maat.

  1. Mild lymfoedeem zonder pitting
    Onmiddellijke onderhoudsfase bij een kinesitherapeut thuis, begeleid door het centrum voor lymfoedeem.

  2. Mild tot matig lymfoedeem met pitting
    Eerst intensieve fase, daarna onderhoudsfase bij een kinesitherapeut thuis, begeleid door het centrum voor lymfoedeem.

  3. Matig tot ernstig lymfoedeem zonder wonden en andere ernstige aandoeningen
    Multidisciplinair intensief behandelprogramma in het centrum voor lymfoedeem, in ambulante setting; onderhoudsfase bij een kinesitherapeut thuis, begeleid door het centrum voor lymfoedeem.

  4. Matig tot ernstig lymfoedeem met wonden en andere ernstige aandoeningen
    Multidisciplinair intensief behandelprogramma in het centrum voor lymfoedeem, in hospitalisatie setting; onderhoudsfase bij een kinesitherapeut thuis, begeleid door het centrum voor lymfoedeem.

Multidisciplinair behandelprogramma in traject 3 en 4

Het RIZIV voorziet een aparte financiering van dit multidisciplinair programma in traject 3 en 4, zodat de kost voor de talrijke behandelingen en het materiaal grotendeels wordt terugbetaald. Lees meer over de terugbetaling op de website van het RIZIV.

Het doel van het programma is niet alleen het oedeemvolume te verminderen, maar ook het functioneren te verbeteren, de deelnemer zijn/ haar specifieke doelen te vervullen, minder episodes van infecties te hebben en zijn/ haar vaardigheden met betrekking tot zelf-behandeling te verbeteren. Dit niet alleen onmiddellijk na de behandelingsperiode, maar ook op lange termijn.

Het programma duurt 3 weken met minstens 5 uur behandeling per dag, waaronder huidzorg (en indien nodig wondzorg), windeling en manuele lymfedrainage door de oedeemtherapeut en bewegingstherapie.

Daarnaast volgt de deelnemer informatiesessies over lymfoedeem, met o.a. richtlijnen over hoe zelf het oedeem onder controle te houden, over de rol van voeding en over verzorging van de huid.

Tot slot kan de deelnemer een individueel consult krijgen bij de sociaal assistent, psycholoog of diëtist.

Om een goed effect te behouden tijdens de onderhoudsbehandeling, wordt er nauw samengewerkt met de huiskinesitherapeut en huisarts, en indien nodig met de thuisverpleegkundige

Lees meer in de brochure over het multidisciplinair zorgprogramma lymfoedeem.

Operatie: liposuctie, lymfoveneuze shunt, lymfetransplantatie

Als er geen stabilisatie van het lymfoedeem wordt bereikt tijdens de onderhoudsfase, kan chirurgie een oplossing bieden.

Er zijn verschillende soorten chirurgie mogelijk.

  • Liposuctie: wegzuigen onderhuids vet en lymfevocht
  • Lymfoveneuze shunt: verbinding maken tussen lymfevat en bloedvat
  • Lymfetransplantatie: lymfeknooppakket plaatsen in de regio met beperkt lymfetransport

Ook na deze chirurgische behandeling blijft decongestieve lymfatische therapie nodig.

Onderzoeken en diagnose

Bij (vermoeden van) deze aandoening voeren we een of meerdere onderzoeken uit.

Lymfeklierscintigrafie van bovenste of onderste ledematen

Onderzoek waarbij een radioactieve speurstof (tracer) wordt ingespoten, om het functioneren van het oppervlakkig en diep lymfestelsel te onderzoeken.

Doppleronderzoek

Onderzoek om de bloeddoorstroming in beeld te brengen via ultratone geluidsgolven.
Laatste aanpassing: 24 januari 2020