Bij een klassieke bypassoperatie opent de chirurg het borstbeen om het hart te bereiken. Dankzij robotchirurgie kan een belangrijk deel van die ingreep via kleine openingen tussen de ribben gebeuren. UZ Leuven past die techniek sinds 2015 toe. De chirurg gebruikt de robot om bloedvaten met grote nauwkeurigheid vrij te maken die vervolgens dienen om vernauwde of verstopte kransslagaders te overbruggen.
De minder ingrijpende aanpak kan vooral interessant zijn voor patiënten bij wie een klassieke operatie extra risico's inhoudt, bijvoorbeeld door ernstig overgewicht, longproblemen of eerdere ingrepen aan de borstkas. Eerder onderzoek van UZ Leuven toonde aan dat robotgeassisteerde bypasschirurgie ook bij meerdere overbruggingen veilig kan worden uitgevoerd, met minder bloedtransfusies en een kortere ziekenhuisopname.
Van Leuven naar andere hartcentra
Prof. dr. Steven Jacobs en prof. dr. Wouter Oosterlinck, hartchirurgen in UZ Leuven, begeleiden intussen ook collega's uit andere landen die met deze robotgeassisteerde bypasschirurgie willen starten. Buitenlandse teams komen naar Leuven om operaties te volgen, de techniek te leren en te trainen op modellen. Daarna gaan de Leuvense chirurgen mee naar het buitenlandse ziekenhuis, waar ze het team begeleiden tijdens de eerste ingrepen ter plekke.
De voorbije jaren hielpen ze zo verschillende Europese centra bij de opstart van een eigen programma, onder meer in Oostenrijk, Nederland, Duitsland, Polen en Zwitserland. Daarmee gaat hun internationale rol verder dan het organiseren van opleidingen: ze ondersteunen actief ziekenhuizen tot de techniek ook in de eigen operatiezaal veilig kan worden toegepast.
Aan die eerste operaties gaat een uitgebreid opleidingstraject vooraf. Chirurgen oefenen eerst tientallen uren op een simulator om de bediening van de robot onder de knie te krijgen. Daarna volgen ze operaties in een ervaren centrum en oefenen ze de verschillende stappen van de ingreep verder in team in een gespecialiseerd trainingscentrum. Vervolgens begeleiden de Leuvense hartchirurgen hen bij hun eerste operaties in het eigen ziekenhuis.
Bij de opstart van zo'n programma moet het hele team goed voorbereid zijn. Simulatietraining en begeleiding tijdens de eerste ingrepen zijn daarom belangrijk om veilig te kunnen starten.Prof. dr. Steven Jacobs
Expertise wordt internationale opleiding
UZ Leuven voert jaarlijks ongeveer 400 coronaire bypassoperaties uit, waarvan zo'n 150 robotgeassisteerd. Het Leuvense team werkte de voorbije jaren ook aan het vereenvoudigen en standaardiseren van de techniek, zodat andere chirurgen ze stap voor stap kunnen aanleren.
Beide artsen stonden mee aan de basis van een werkgroep rond robotchirurgie binnen de European Association for Cardio-Thoracic Surgery (EACTS). Vanuit die werkgroep worden jaarlijks een internationale opleidingen georganiseerd. In september volgend 28 chirurgen uit onder meer uit India, Australië en Uruguay zo’n opleiding in het nieuwe multidisciplinaire vaardigheidscentrum STEPS in Leuven. Ook buiten die opleiding ontvangt het Leuvense team bijna wekelijks buitenlandse collega's die de techniek willen leren of een samenwerking willen opstarten.
“Met onze opleidingsaanpak zorgen we ervoor dat chirurgen een complexe techniek stap voor stap veilig kunnen aanleren. Zo beperken we de risico’s voor patiënten wanneer een nieuw programma wordt opgestart.prof. dr. Wouter Oosterlinck
Volgende stappen in robotchirurgie
Ook de techniek zelf blijft evolueren. Vandaag maken de chirurgen de borstslagaders met de robot vrij, maar hechten ze de verbinding met het hart nog met de hand via een kleine opening tussen de ribben, terwijl het hart blijft kloppen.
In de toekomst hopen ze ook die laatste stap robotgeassisteerd te kunnen uitvoeren. De robot geeft de chirurg een sterk vergroot beeld en meer bewegingsvrijheid in de beperkte ruimte tussen de ribben. Dat kan vooral bij het nauwkeurige werk aan de bloedvaten extra mogelijkheden bieden.
Daarnaast leidt de internationale samenwerking tot nieuwe onderzoeksprojecten. Het Leuvense team neemt deel aan studies naar minimaal invasieve hartchirurgie en werkt met andere Europese centra aan een databank om de resultaten van deze ingrepen op grotere schaal te onderzoeken. Zo kunnen onderzoekers de resultaten van verschillende centra vergelijken en beter onderzoeken wat robotgeassisteerde bypasschirurgie patiënten op langere termijn aan voordelen oplevert.