De E40 van onze bloedsomloop

Om te leven heeft het lichaam in elke cel onder meer zuurstof, energie, vitaminen en mineralen nodig. Ons bloed vervoert die stoffen door ons lichaam. Het hart werkt daarbij als een grote pomp. Van daaruit vertrekt het bloed langs de aorta of grote lichaamsslagader, de breedste slagader in ons lijf. Zeg maar: de E40, de grote autostrade die het bloed tot in elk hoekje van ons lichaam brengt.

Erkenning voor de aorta

De aorta bestaat uit verschillende delen. Ze vertrekt aan het hart, bij de aortaklep. Vandaar loopt ze even omhoog, om vervolgens een bocht van 180 graden naar beneden te maken, de zogenaamde aortaboog. Dat deel begint in de borstholte. Vandaar daalt de aorta tot in de buik. Onderweg zijn er vertakkingen naar onze verschillende lichaamsdelen en organen. 
Vanuit de aortaboog vertrekken slagaders naar het hoofd en de armen. Vanuit het neergaande deel lopen slagaders naar het ruggenmerg en vanuit de buik naar de nieren en de darmen. In het bekken splitst de aortasnelweg zich naar onze twee benen.

“Maar de aorta heeft meer functies dan enkel het bloed in je lichaam verdelen”, vertelt prof. dr. Peter Verbrugghe, specialist cardiale heelkunde in UZ Leuven. “Ze heeft bijvoorbeeld een eigen spierlaag en helpt op die manier mee om de bloeddruk en een vlotte doorstroming van het bloed te regelen. Omdat ze meerdere functies heeft, erkent de medische wereld de aorta sinds 2024 officieel als een orgaan.”

Als een ballonnetje

De meest voorkomende aantasting van de aorta is aderverkalking. Dat kan je behandelen met medicatie en een aangepaste levensstijl. Grotere problemen ontstaan als de slagader begint uit te zetten. Met ouder worden is een beetje verbreding normaal, maar soms gaat dat proces te ver en krijg je een zogenaamd aneurysma. “Vergelijk het met een ballon. Hoe groter die wordt, hoe meer spanning er is. Uiteindelijk kan het tot een scheurtje leiden, en dat kan grote gevolgen hebben.”

Hoe het komt dat de aorta plots gaat verbreden, weten artsen nog niet zo goed. Soms is er een erfelijke oorzaak, maar vaak ontstaat het spontaan. Wat het probleem nog complexer maakt, is dat je het onmogelijk kan voorspellen en dat je er meestal niets van merkt. “Als de verbreding heel groot is, kan het gebeuren dat ze ergens op begint te duwen. Maar meestal ontdekken we het per toeval. Je gaat langs bij de dokter voor een check-up, een echografie van het hart of een scan, en plots blijkt dat je een aneurysma hebt.”

Via een klein gaatje

Het goeie nieuws: zo’n verbreding is op zich niet altijd erg. Veel hangt af van hoe groot ze is en hoeveel van de aorta is aangetast. Medicatie die de bloeddruk verlaagt, kan het risico op een scheurtje bovendien verkleinen, omdat ze de stress op de wand van de aorta vermindert. Medicatie die specifiek inwerkt op die aortawand en een verbreding tegengaat, bestaat op dit moment nog niet.

Als het aneurysma te groot wordt, biedt een operatie een oplossing. Ook die ingrepen zijn de voorbije jaren veiliger en efficiënter geworden. “Vroeger waren operaties vaak ingrijpend en moest de chirurg grote snedes maken. Vandaag bestaan er allerlei technieken die de risico’s inperken, met kleine snedes en aangepaste protheses. Sommige operaties kunnen we zelfs uitvoeren via de lies. We maken daarbij een heel klein sneetje en schuiven vanuit de lies een stent met een vliesje rond tot op de plaats in de aorta waar het probleem zich bevindt. Zo halen we de spanning in de wand weg. Het grote voordeel is dat het hart tijdens zo’n operatie op zichzelf kan blijven kloppen. Er is geen hart-long­machine nodig.”

Risico's voorspellen

Bij de opvolging en behandeling van aorta-­aandoeningen komt er een heel team van specialisten aan te pas, met hartchirurgen, vaatchirurgen, cardiologen, radiologen, genetici en verpleegkundig specialisten. Het team overlegt wekelijks in de aortakliniek om voor elke patiënt de best mogelijke behandeling te bepalen. Patiënten worden bovendien levenslang opgevolgd.

Een operatie brengt altijd een risico met zich mee. Maar niet elke patiënt met een aneurysma zal problemen krijgen. Het is dus belangrijk om goed in te schatten of een ingreep de beste beslissing is. Daarom werkt het team van professor Verbrugghe aan een verfijnd model dat rekening houdt met meerdere elementen: “Hoe breder de aorta, hoe groter de kans dat ze zal scheuren. Dat is logisch. Maar er spelen ook andere factoren mee dan enkel de diameter van de aorta. We meten nu bijvoorbeeld ook hoe elastisch de aorta is en of er volume­verandering is tijdens de hartslag. Op die manier hopen we in de toekomst beter te kunnen voorspellen wie een groter risico op problemen heeft en dus echt baat heeft bij een operatie.”

(Tekst: Ruben Nollet)