Coronavirus: maatregelen voor getransplanteerde patiënten en patiënten die op de wachtlijst staan voor een transplantatie

FAQ’s of veelgestelde vragen m.b.t. transplantatie en COVID-19

In deze onzekere tijden willen we trachten u wat houvast aan te bieden door enkele veelgestelde vragen i.v.m. COVID-19 besmetting en transplantatie te beantwoorden.

Deze informatie is van toepassing voor patiënten die een transplantatie hebben ondergaan en hiervoor medicatie tegen afstoting innemen of nog geen volledig functioneel afweersysteem hebben.

Enkele veelgestelde vragen zijn (eveneens) toepassing voor patiënten op de wachtlijst voor een transplantatie.

Weet wel dat de kennis en inzicht rond het virus steeds evolueren. Hiermee samenhangend zullen zeer waarschijnlijk ook de aanbevelingen hierrond doorheen de tijd kunnen veranderen. Daarom zullen we, zo nodig, de info regelmatig updaten en aanpassen aan de nieuwe inzichten die over COVID-19 verschijnen.

Indien u nog bijkomende vragen heeft, twijfel dan niet om uw contactpersonen binnen uw transplantatieteam hierover te contacteren.

Dit risico bestaat, maar de kans op besmetting is veel kleiner dan door rechtstreeks contact met een besmet persoon.

Lees meer over hoe het virus op oppervlaktes en voorwerpen overleeft en wat de risico's zijn.

De symptomen variëren van milde tot ernstige luchtwegaandoeningen met koorts, hoesten en ademhalingsmoeilijkheden.

Lees meer over de symptomen van COVID-19.

Bepaalde bevolkingsgroepen worden beschouwd als “risicogroepen” en zijn meer kwetsbaar voor het ontwikkelen van ernstige symptomen.

Lees meer over risicofactoren en risicogroepen.

Het is voorlopig onduidelijk of getransplanteerden een hoger risico hebben om het virus op te lopen. Getransplanteerden worden wel gerekend tot de risicogroep voor ernstige ziekte, hoewel studies dit nog niet hebben bewezen.

Personen met ernstige stoornissen van de immuniteit kunnen het virus verlengd dragen. Of u als getransplanteerde hiertoe behoort kan u met uw transplantatiearts bespreken.

Aangezien het momenteel onduidelijk is in welke mate en hoelang antistoffen beschermen tegen een nieuwe infectie met COVID-19, heeft de antistoftest (foutief ook ‘immuniteitstest’ genoemd) momenteel geen enkele voorspellende waarde voor individuele personen en wordt deze dus niet aangeraden/uitgevoerd.

Een vaccin is nog niet beschikbaar. Of een COVID-19 vaccin even goed zou werken bij getransplanteerde personen als bij andere personen is dan ook nog niet bekend.

Indien u de diagnose van COVID-19 krijgt neem dan meteen contact op met uw transplantatiearts of transplantatieteam en bespreek wat er met uw therapie moet gebeuren. U vindt de contactgegevens op www.uzleuven.be/corona-transplantaties.

In de thuissituatie dient u uw inname van medicatie ongewijzigd verder te zetten tenzij uw transplantatiearts u anders voorschrijft. Bij opname in het ziekenhuis wordt dit bepaald door de behandelend arts in nauwgezet overleg met de transplantatiearts.

Voor iedereen gelden hierbij dezelfde preventiemaatregelen die de overheid opmaakte. Ook iemand die getransplanteerd is dient deze adviezen strikt na te leven.

Zorg voor de goede hygiënemaatregelen:

  • Was uw handen regelmatig en grondig, reken 40 tot 60 seconden met water en zeep of 20 seconden met handalcohol.
    Bekijk hoe u uw handen best ontsmet en wast.
  • Nies en hoest in een papieren zakdoekje. Gebruik elke keer een nieuw papieren zakdoekje en gooi het weg in een afsluitbare vuilnisbak.
  • Als u geen papieren zakdoek heeft, hoest of nies in uw elleboogholte. Nooit in uw handen.
  • Schud geen handen, geef geen kussen.
  • Geef geen knuffels aan iemand met wie u niet samenwoont.
  • Begroet elkaar op afstand door te zwaaien, knipoog …
  • Houd steeds (minstens) 1,5 meter afstand (= 2 armlengtes) als u in contact komt met mensen met wie u niet onder hetzelfde dak woont.
  • Draag een mondmasker op het openbaar vervoer en op drukke openbare plaatsen, winkels.
  • Let erop dat u uw gezicht zo weinig mogelijk aanraakt met uw handen.
  • Vermijd contact met mensen die zichtbaar ziek zijn en houd voldoende afstand.
  • Vermijd ook zieke huisgenoten.
  • Blijf thuis als u zelf ziek bent en ga zeker niet werken.
  • Eet gezond.
  • Blijf lichamelijk actief door geregeld te gaan wandelen of fietsen.
  • Tracht positief te denken. Praat erover als u het moeilijk heeft en zo nodig zoek gepaste hulp hiervoor.

Extra aanbevelingen als u tot een risicogroep behoort:

  • Moedig de mensen met wie u samenwoont (ook de kinderen!) aan om zeker ook de voorgeschreven basispreventie- en hygiëneregels nauwgezet op te volgen.
  • Tracht niet essentieel contact met mensen van buiten uw gezin sterk te beperken.
  • Hoewel kinderen minder ernstig ziek worden van het coronavirus (SARS-CoV-2), kunnen zij het wel verspreiden en is het voor hen moeilijker hygiëne- en afstandsregels te respecteren.
  • Probeer contacten met kinderen dan ook voor zover mogelijk te beperken/vermijden.
  • Tracht zeker het contact met zieke personen te vermijden.
  • Vermijd zeker plaatsen waar veel mensen zijn, omdat ‘social distancing’ hierdoor in het gedrang komt. Dit wil tot nader order zeggen:
    • Vermijd het nemen van het openbaar vervoer.
    • Reis niet met een vliegtuig.
    • Vermijd alle evenementen en activiteiten waarbij veel mensen samenkomen (sport, concert, congres, beurs, zwembad, bioscoop, sauna, sportzaal, drukke cafés en restaurants, …), zeker zo in een kleine afgesloten ruimte.
    • Bezoek geen kinderdagverblijf of rust- en verzorgingstehuis.
    • Vermijd de lift, neem liever de trap indien mogelijk en haalbaar.
    • Stel uw aankopen in een grootwarenhuis of andere winkel uit tot op een rustig moment.
    • Als u van uw behandelende arts specifieke richtlijnen kreeg (bv. voeding, verzorging,…), blijf die dan ook zeker opvolgen.

Bekijk filmpje: hoe besmetting voorkomen.

Bij vragen, neem zeker contact op met uw behandelende arts.

  • Volg nauwgezet de algemeen geldende preventie- en hygiënemaatregelen op.
  • Moedig alle mensen met wie u in contact komt dit ook te doen.
  • Vertoont u symptomen van hoest, keelpijn, koorts of bent u mogelijks besmet met het coronavirus? Neem dan telefonisch contact op met uw huisarts en volg de instructies die u ontvangt.
  • Bespreek met uw werkgever en arbeidsarts/arbeidsgeneeskundige dienst de werkomstandigheden.
  • Ga eerst na of thuiswerken of telewerk mogelijk is in uw arbeidssituatie.
  • Indien dit niet kan, is het zeer belangrijk dat het risico op besmetting op de werkplaats zo klein mogelijk wordt gehouden (door voldoende handhygiëne, afstandsbewaking, dragen van mondmaskers). Hiervoor kunnen noodzakelijke werkaanpassingen soms nodig zijn.
  • Indien dit alles op het werk niet kan gegarandeerd worden, informeer u of u eventueel verlof voor medische bijstand of een andere vorm van loopbaanonderbreking kan aanvragen.
  • Recent is er ook een wetgeving gecreëerd waarmee uw behandelende arts u een preventieve quarantaine, dus werkongeschiktheid, kan voorschrijven als er omwille van medische redenen hiertoe een noodzaak is.
  • Als u tijdens die quarantaine thuis telewerk kan doen, betaalt de werkgever uw loon verder uit. Lukt telewerk niet, dan kunt u via het speciale quarantaineattest een uitkering aanvragen voor tijdelijke werkloosheid o.w.v. corona.

! Let op: met een quarantaineattest mag u het huis NIET verlaten!

Meer info

  • Gezonde eet- en leefgewoonten zullen u niet extra beschermen tegen een besmetting, maar kunnen de gevolgen ervan wel beperken.
  • Door gezond te eten, genoeg te slapen en regelmatig te bewegen (met aandacht voor de algemeen geldende preventie- en hygiënemaatregelen i.v.m. corona) zorgt u voor een zo hoog mogelijke weerstand en algemene toestand.
  • Door gezond en gevarieerd te eten, ontvangt u voldoende mineralen en vitaminen. Neem nooit op eigen initiatief supplementen in, dit dient altijd in overleg te gebeuren met uw transplantatiearts.
  • Wijzig of stop nooit op eigen initiatief de door de arts voorgeschreven medicatie.

Bij vragen contacteer zeker uw behandelende arts.

COVID-19 werd reeds vastgesteld bij patiënten die op de wachtlijst staan. Het is te vroeg om te stellen dat uw ziekte COVID-19 verergert. Wel is het waarschijnlijk dat patiënten met een gevorderde ziekte een hoger risico lopen. In het bijzonder patiënten op leeftijd, met overgewicht, hoge bloeddruk, suikerziekte, luchtwegaandoeningen, enz. Ook mannen lijken een hoger risico te lopen om ernstige ziekteverschijnselen te vertonen. Net als voor iedereen zijn de maatregelen om contact te vermijden essentieel (handen wassen, fysieke afstand houden, een mondmasker dragen, enz.). Indien u COVID-19 zou ontwikkelen, wordt u tijdelijk inactief gezet op de wachtlijst tot u genezen bent en geen drager meer bent van het virus.

Elke beslissing om een orgaan te transplanteren is een overweging; een balans tussen de verwachte overlevingskans en het transplantatierisico in vergelijking met het risico om op de wachtlijst te blijven zonder transplantatie (analyse van het verloop van de ziekte, het verloop van het ziektebeeld en de kans op overlijden). COVID-19 is voor ons een nieuwe factor waarmee we rekening zullen houden bij de beslissing om al dan niet door te gaan met een transplantatie. Als patiënt heeft u steeds de mogelijkheid om dit met uw behandelende arts te bespreken en zo u dit zelf wenst, de transplantatie tijdelijk uit te stellen. Indien wij niets van u horen, blijft u actief op de wachtlijst.

Bij elke transplantatie bestaat er een risico van overdracht van infecties van de donor naar de ontvanger. Om dit risico te verkleinen, wordt de donor zeer intensief getest, hoewel nul risico nooit kan gegarandeerd worden. Er is tot op heden nog geen enkel geval van COVID-19 overdracht van de donor naar de ontvanger beschreven.

Om de kans van overdracht tot een uiterst minimum te beperken, worden alle donoren op COVID-19 getest. Indien COVID-19 wordt aangetoond, kan deze persoon geen donor meer zijn en dus geen organen afstaan voor transplantatie.

Contacteer direct telefonisch uw behandelende arts (huisarts of transplantatiearts), die verder zal bepalen wat er in uw situatie dient te gebeuren.

Mocht u de laatste weken COVID-19 klachten doorgemaakt hebben, laat dit dan ook zo snel mogelijk weten aan uw transplantatiearts. Het is belangrijk dat we in UZ Leuven over deze gegevens kunnen beschikken om een beter beeld te krijgen over de mogelijke COVID-19 problemen bij getransplanteerde patiënten of bij patiënten op de wachtlijst voor transplantatie.

Indien u op de wachtlijst staat zou het te gevaarlijk zijn om u te transplanteren indien u een COVID-19 infectie heeft, zelfs met milde of zonder symptomen. Wanneer u opgeroepen wordt voor een transplantatie wordt er standaard een COVID-19 test uitgevoerd om zeker te zijn dat u het virus niet draagt. Mocht u COVID-19 hebben, wordt de transplantatie geannuleerd en zal u op de wachtlijst tijdelijk inactief komen te staan tot u weer genezen bent.

Zeker!

Mensen met gezondheidsklachten die niets te maken hebben met COVID-19, kunnen steeds bij de huisarts of transplantatiearts terecht.

Stel bij problemen nooit een contact uit. Als u te lang blijft rondlopen met klachten bestaat het risico dat de problemen toenemen.

Maakt u zich zorgen over een klacht/symptomen, neem telefonisch contact op met uw arts.

De consultaties en onderzoeken in UZ Leuven worden langzaam aan terug opgedreven. Er gelden strikte richtlijnen voor iedereen die naar het ziekenhuis komt.

Bij medische problemen kan u steeds contact opnemen met uw transplantatiearts.

Uw arts (en tijdens de nacht of weekend, de arts met wachtdienst), kan dan beslissen of er een mogelijke opnamereden bestaat en u naar de spoedgevallendienst dient te komen of een eerste evaluatie (en eventuele COVID-19 test) via de huisarts moet verlopen.

Alle up-to-date info over de organisatie van consultaties en opnames kan u terugvinden via de link: https://www.uzleuven.be/nl/corona

U kan erop rekenen dat elk ziekenhuis al het mogelijke doet om een besmetting te vermijden. Dus ook als iemand naar het ziekenhuis komt voor operatie, behandeling, consultatie, ….

Net zoals bij de huisarts worden patiënten met mogelijke besmetting door het coronavirus en de andere patiënten van elkaar gescheiden en apart onderzocht, behandeld.

Hoewel er alles aan wordt gedaan om blootstelling aan het virus te beperken, werd besmetting door COVID-19 al vastgesteld en kunnen wij niet volledig uitsluiten dat u geen COVID-19 besmetting kan oplopen tijdens uw ziekenhuisopname.

De medicatie om afstoting te voorkomen, vermindert uw afweersysteem en kan u vatbaarder maken voor het ontwikkelen van infecties in het algemeen, voornamelijk tijdens de eerste weken of maanden na de transplantatie. Dit is waarschijnlijk ook niet anders met COVID-19. We verzamelen momenteel gegevens betreffende patiënten die na transplantatie COVID-19 hebben ontwikkeld. De eerste gegevens waarover we beschikken, stellen voorzichtig dat het risico op het ontwikkelen van de COVID-19 ziekte na transplantatie niet noodzakelijk hoger is bij transplantatiepatiënten en dat de ziekte niet noodzakelijk ernstiger is. Maar we moeten uiterst behoedzaam zijn aangezien er toch ernstige COVID-19 infecties en overlijdens wereldwijd gerapporteerd werden na transplantaties (zowel bij recent getransplanteerden als bij mensen die al enige tijd getransplanteerd zijn).

Patiënten die ouder zijn en te kampen hebben met overgewicht, hypertensie, diabetes of luchtwegaandoeningen enz. lopen een hoger risico op ernstige ziekte. Alle maatregelen om contact te vermijden (handen wassen, fysieke afstand, masker, enz.) blijven essentieel.

Zeker!

Alle hulpverleners, dus ook de thuisverpleegkundigen en gezinshelpers, hebben de nodige instructies gekregen van de overheid en trachten zeer strikt de hygiënische maatregelen te volgen om de overdracht van een COVID-19 infectie te vermijden.

De info over de richtlijnen kan u hier nalezen: https://zeg.login.kanooh.be/corona-richtlijnen-voor-zorgprofessionals#thuiszorg

De thuishulpverleners passen de strikte handhygiëne toe en dragen momenteel maskers en een schort ter bescherming.

Heeft u toch nog vragen, contacteer dan gerust de verantwoordelijke van uw thuisverplegingsdienst of dienst voor gezinszorg.

Er is momenteel nog niet veel medische evidentie om te stellen of getransplanteerde patiënten werkelijk meer risico lopen op een coronabesmetting. Wereldwijd zijn er op dit moment gelukkig nog niet zoveel transplantatiepatiënten gerapporteerd met een besmetting. Dit wordt wereldwijd van zeer nabij opgevolgd en adviezen zullen aangepast worden naar gelang er nieuwe medisch en wetenschappelijke inzichten ontstaan.

Momenteel is geen medische reden om al de werknemers met een onderliggende pathologie standaard te adviseren om thuis te blijven.

Elke medische situatie van een getransplanteerde is uniek. Het is steeds nodig om te bekijken of er naast de transplantatie zelf, ook andere bijkomende factoren aanwezig zijn zoals diabetes, chronische nierinsufficiëntie, obesitas, chronische long- of cardiovasculaire ziekten… die een weerslag kunnen hebben op tewerkstellingsmogelijkheid.

Tewerkstelling kan enkel als u zelf geen COVID-19 symptomen heeft.

  • Indien u twijfelt of u in uw specifieke gezondheidssituatie in deze coronatijden (terug) kan gaan werken, neem dan zeker contact op met uw behandelende arts.
  • Deze kan best beoordelen of er in uw specifieke medische situatie sprake is van verminderde immuniteit en of u een verhoogd risico loopt op besmetting.
  • Neem contact op met uw werkgever en de arbeidsarts of arbeidsgeneeskundige dienst en bespreek met hen uw werkomstandigheden.
  • De arbeidsarts heeft een duidelijker beeld van wat uw specifieke werkomstandigheden zijn en kan mee bekijken op welke manier uw takenpakket tijdelijk zou kunnen aangepast worden zodat u minder risico op een besmetting loopt.
  • De contactgegevens van uw arbeidsarts kunt u opvragen bij de personeelsdienst van uw organisatie. Meestal is dit ook terug te vinden in het arbeidsreglement (of op het intranet van uw bedrijf).
  • Zelfstandigen hebben geen arbeidsarts, maar kunnen, als ze in een bedrijf werken als zelfstandige, altijd info inwinnen bij de preventiedienst of bedrijfsarts van het bedrijf.
  • Werkgevers hebben een preventieplicht, ze moeten wettelijk de nodige maatregelen nemen voor de bescherming, veiligheid en gezondheid van hun werknemers. Dit betekent dat de werkgevers rekening moeten houden met de gezondheidssituatie van elke individuele werknemer en dus ook met uw verminderde immuniteit.
  • De standaard hygiënische maatregelen (handen wassen, hoest- en nieshygiëne) zeer strikt toe te kunnen passen.
  • Nauw contact (straal van min 1,5m) met derden en zeker potentieel zieke mensen te vermijden.
  • Grote massa’s te vermijden waarbij het niet mogelijk is om een afstand van meer dan 1,5 m te respecteren, bv. transport met het openbaar vervoer.
  • Geen zorg te verlenen aan personen met bevestigde infecties.
  • Alert te zijn voor symptomen. Bij symptomen: thuisblijven en onmiddellijk telefonisch de huisarts te raadplegen.
  • Bij de minste twijfel uw behandelend arts te contacteren zodat deze met kennis van zaken een behandeling en een bijkomend individueel advies kan geven.
  • Ga na of thuiswerken of telewerk mogelijk is in uw arbeidssituatie.
  • Indien dit niet kan, moet het risico op besmetting op de werkplaats zo klein mogelijk gehouden worden. Er moet gegarandeerd kunnen worden dat er voldoende handhygiëne, afstandsbewaking en het dragen van mondmaskers mogelijk is. Soms zijn hiervoor werkaanpassingen nodig; zo kan een lesgevende leerkracht op een secretariaat tewerkgesteld worden.

Indien in de preventieregels m.b.t. uw tewerkstelling niet gegarandeerd kunnen worden en er medische noodzaak toe is, kan uw arts u een preventieve quarantaine, dus arbeidsongeschiktheid voorschrijven, ondanks het feit dat u niet ziek bent.

Als u tijdens die quarantaine thuis telewerk kan doen, betaalt de werkgever uw loon verder uit.

Lukt telewerk niet, dan kan via het speciale quarantaineattest dat geldt voor werknemers, ambtenaren en zelfstandigen arbeidsongeschiktheid toegekend worden.

  • Werknemers uit de particuliere sector
    Ontvangen een tijdelijke werkloosheidsuitkering (dus via RVA) op basis van het quarantaineattest dat ze aan de werkgever geven.
  • Zelfstandigen die in quarantaine geplaatst worden gedurende tenminste 7 opeenvolgende kalenderdagen vragen via hun sociaal verzekeringsfonds een overbruggingsrecht aan.

! Let op: Met een quarantaineattest mag u het huis NIET verlaten!

Meer info

Op 4 mei 2020 werd er door de Nationale Arbeidsraad een regeling uitgewerkt voor mensen die niet ziek zijn, maar uit voorzorg voor besmetting met het coronavirus niet kunnen gaan werken en in thuisquarantaine moeten blijven (kan voor een getransplanteerde of voor een inwonend familielid).

Hiervoor werd een quarantaineattest ontwikkeld.

! Let op: Met een quarantaineattest mag u het huis NIET verlaten!

Het nodige attest en info kan u vinden op de site van het RIZIV.

Dit ‘quarantaineattest’, kan ingevuld worden voor zowel werknemers als zelfstandigen. Het wordt afgegeven aan hen die zich niet naar hun werkplek kunnen begeven:

  • Omwille van contact met een geïnfecteerd persoon
  • Medische risicotoestand (bv immunodepressie)
  • Omdat ze zelf besmet zouden zijn, hoewel zij geen symptomen hebben.

Dit attest moet afgegeven worden aan de werkgevers of aan de zelfstandigen.

N.B.: Als de mensen effectief ziek zijn en hierom niet kunnen gaan werken dient er het normale arbeidsongeschiktheidsattest (‘formulier vertrouwelijk’) ingevuld worden dat ze aan hun ziekenfonds moeten afgeven. Daarna ontvangen ze ziekte-uitkeringen.

Hoe zit het dan met de verloning in geval van gebruik van het quarantaineattest?

Werknemers in de privé en ambtenaren die in quarantaine gaan (dus niet fysiek naar het werk gaan), maar wel telewerk doen, zij ontvangen dan hun loon/wedde.

Indien telewerk niet mogelijk is en deze mensen in quarantaine gaan:

  • Werknemers uit de particuliere sector ontvangen een tijdelijke werkloosheidsuitkering (dus via RVA) op basis van het quarantaineattest dat ze aan de werkgever geven.
  • Zelfstandigen (bv. een schoonheidsspecialiste) die in quarantaine geplaatst worden gedurende tenminste 7 opeenvolgende kalenderdagen vragen via hun sociaal verzekeringsfonds een overbruggingsrecht aan.

Blijf in beweging, dit is fysiek en mentaal zeer belangrijk.

  • Ga buiten fietsen of wandelen. Maar hou u wel steeds aan de geldende maatregelen. Hou steeds voldoende afstand en ga bij voorkeur met wie u samen onder hetzelfde dak woont, naar buiten.
  • Ook binnenhuis zijn er mogelijkheden om u fysiek actief te houden met tal van bewegingsapp ’s, hometrainer, trappen te doen,…
  • Op de website https://www.gezondleven.be/themas/beweging-sedentair-gedrag/beweegoefeningen vindt u ook wat tips en oefeningen.

Eet en drink gezond

Tracht te stoppen met roken
Het is mogelijk dat rokers een grotere kans op een ernstige vorm van COVID-19 zouden hebben als ze besmet geraken met het coronavirus. Hun longen zijn kwetsbaarder, kunnen sneller ontsteken en die ontstekingen kunnen ook langer duren omdat hun weerstand lager is. Stoppen met roken is voor alle getransplanteerden een must, maar in deze tijden nog meer nodig dan anders. Zelfs al een paar dagen na de laatste sigaret zijn de luchtwegen van rokers in betere conditie, wat een herstel bij een eventuele infectie sterk verbetert.
Hulp bij het stoppen met roken kan u vinden via https://www.tabakstop.be/ of https://www.uzleuven.be/nl/stoppen-met-roken-rookstopprogramma.

Blijf sociaal actief
Sociaal actief blijven terwijl verplaatsingen en samenkomsten vermeden worden, lukt ook. Organiseer hiervoor een video-call met een groep vrienden of familie, doe samen een work-out, yogasessie, praat over herinneringen, …. Neem de telefoon om met iemand te bellen. Check geregeld hoe het met de buren gaat. Schrijf een brief of kaartje naar hen die je lief hebt.

Samen overwinnen we deze moeilijke periode!

Tracht, indien dit medisch lukt, te blijven werken
ok telewerk kan tijdelijk een zinvol alternatief zijn.

Laat af en toe los
Er komt de laatste tijd zeer veel op ons af, zekerheden vallen weg of we staan onder druk.

Erken uzelf als ervaringsdeskundige en bepaal zelf wat je zou kunnen helpen, gesteund op vroegere ervaringen.

Geef erkenning aan uw gevoel van angst
U angstig voelen is echt niet abnormaal.

Bepaal zelf hoeveel info u emotioneel aankan en zoek deze info op
Non-stop het nieuws checken is echt geen oplossing. Wees zorgvuldig in het lezen van info, bekijk enkel betrouwbare info. Geef zelf ook aan als u geen info meer wenst.

Tracht er met anderen over te praten, maar waak erover dat u dit niet constant doet.
Uw hoofd heeft ook rust nodig. Praat over wat er gebeurt met vrienden en familie, lucht uw hart, maar praat daarna ook over andere positieve dingen. Indien het psychisch zwaar begint te wegen, zoek dan actief psychische hulp. De zorgverleners van uw transplantatieteam kan u steeds contacteren.

Tracht routine in uw leven te bouwen
Routine zorgt dat er ook voorspelbaarheid aanwezig is.

Spreek met lotgenoten van de transplantatieverenigingen

Regelmatig de handen wassen en de fysieke afstand van 1,5 meter hanteren met personen met wie u niet samenwoont, zijn de meest effectieve maatregelen om zelf niet besmet te worden. Het dragen van een masker wordt als aanvullende maatregel gebruikt en dient vooral om anderen te beschermen waardoor het risico op besmetting verkleind wordt.

Op sommige publieke plaatsen, waar de afstand van 1,5 meter niet gegarandeerd kan worden is het wettelijk verplicht om een masker te dragen.

Lees meer over mondmaskers en hoe u besmetting en verspreiding kunt voorkomen.

Dit kan via de site van het Agentschap Integratie en Inburgering via: https://www.integratie-inburgering.be/corona-meertalige-info

Ook het Huis voor Gezondheid bundelde heel wat informatie in andere talen: https://www.huisvoorgezondheid.be/nieuws/algemeen/informatie-over-het-coronavirus-in-andere-talen/

Andere websites die nuttige info bevatten:

Richtlijnen voor de zorgprofessionals: https://www.zorg-en-gezondheid.be/corona-richtlijnen-voor-zorgprofessionals

Gratis infolijn van de overheid:

Laatste aanpassing: 3 juli 2020