Studie werpt nieuw licht op oorzaak geurverlies bij COVID-19

10 november 2021

Geurverlies is een veelvoorkomend symptoom van een COVID-19-infectie. Om te onderzoeken hoe het virus het reukvermogen aantast, zetten Vlaamse artsen een uitzonderlijke studie op in samenwerking met de Duitse Max Planck Research Unit for Neurogenetics. Ze namen weefselstalen van verschillende delen van het reukorgaan van overleden COVID-19-patiënten en ontdekten dat het virus de steuncellen van het reukslijmvlies infecteert, maar niet de zenuwcellen met de geurreceptoren. Ook het geurverwerkend centrum in de hersenen bleef gespaard. Dat is goed nieuws en maakt herstel van het geurverlies mogelijk. De eerste bevindingen werden zopas gepubliceerd in het toonaangevende wetenschappelijke tijdschrift Cell.

Prof. dr. Laura Van Gerven, NKO-arts in UZ Leuven: "We ontdekten dat het coronavirus de steuncellen in het reukslijmvlies infecteert, wat waarschijnlijk onrechtstreeks het geurverlies veroorzaakt. Goed nieuws is dat we in geen enkel geval virusdeeltjes in de zenuwcellen zagen. Het lijkt er dus op dat het virus niet via de geurzenuwcellen in de hersenen geraakt."

Ongeveer de helft van alle COVID-19-patiënten ervaart geurverlies, maar het is onbekend hoe dat komt. In de meeste gevallen is het fenomeen tijdelijk, maar zo’n 5% van de getroffen mensen heeft langdurig last van een verminderd reukvermogen.

Grootste studie ooit bij overleden COVID-19-patiënten

Artsen van UZ Leuven en AZ Sint-Jan Brugge-Oostende AV namen weefselstalen via de neus van 70 overleden COVID-19-patiënten en 15 controlepatiënten. Ze gebruikten daarvoor een techniek die normaal toegepast wordt voor schedelbasischirurgie en die het mogelijk maakt om heel precies een stukje van het ademhalingsslijmvlies, reukslijmvlies en geurcentrum in de hersenen weg te nemen. De afname gebeurt met behulp van een kleine camera (endoscoop) via de neusgaten, waardoor het lichaam uitwendig volledig intact blijft. De techniek werd voor het eerst voor onderzoeksdoeleinden gebruikt. De weefselstalen werden met innovatieve RNA-gebaseerde technieken en antilichaamkleuringen onderzocht.

Prof. dr. Laura Van Gerven, neus-keel-oorarts in UZ Leuven en hoofdonderzoeker van de studie: “Door de unieke opzet van de studie was de kwaliteit van onze stalen enorm goed: ze waren allemaal bruikbaar voor analyse, wat erg uitzonderlijk is bij postmortale studies. Een groot deel van de patiënten is helaas kort na hun COVID-19-diagnose overleden. Daardoor konden we bij hen het virus ‘op heterdaad’ betrappen, terwijl er nog volop nieuwe virusdeeltjes aangemaakt werden in het reukslijmvlies.”

Virus infecteert de geurzenuwcellen niet

De onderzoekers ontdekten dat het virus zich voortplant in de trilhaarcellen in het ademhalingsslijmvlies en in de steuncellen van het reukslijmvlies. Over de steuncellen is nog maar weinig bekend bij de mens, maar vermoedelijk spelen ze een belangrijke rol bij het ondersteunen en voeden van de zenuwcellen met geurreceptoren.

Dr. Peter Mombaerts, medehoofdonderzoeker: “De infectie van de steuncellen veroorzaakt waarschijnlijk onrechtstreeks een afwijkende werking van het reukslijmvlies, en daardoor een aangetast reukvermogen. Ons lichaam maakt doorlopend nieuwe steuncellen aan, wat het tijdelijke karakter van het geurverlies kan verklaren.”

“Goed nieuws is dat we in geen enkel geval virusdeeltjes in zenuwcellen zagen. Het lijkt er dus op dat het virus niet via die weg in de hersenen geraakt”, zegt professor Van Gerven.

Ook in het hogerop gelegen geurverwerkend centrum in de hersenen konden de onderzoekers geen virusdeeltjes detecteren. In enkele gevallen was er wel virus aanwezig in de hersenvliezen, maar de oorzaak en mogelijke gevolgen daarvan zijn nog onbekend.

Teamwerk over de grenzen heen

Dr. Mona Khan, eerste auteur: “Ondanks de druk op de gezondheidszorg en het zorgpersoneel was het opmerkelijk en mooi om te zien dat er toch een hechte samenwerking tot stand kwam. De studie was echt teamwerk, met veel toewijding en vertrouwen, over de grenzen heen.”

Verder onderzoek

De klinische studie loopt intussen verder. De onderzoekers hopen nog meer te weten te komen over de infectie van de steuncellen en hoe het komt dat het geurverlies zich bij sommige patiënten niet (helemaal) herstelt. Op termijn kan dat helpen bij het ontwikkelen van geneesmiddelen tegen geurverlies. Ook bij andere virale ziektes, zoals griep, komt reukverlies regelmatig voor. Verder onderzoek zal zich ook richten op stalen van patiënten die overleden zijn aan griep.

De staalafnames bij overleden patiënten werden uitgevoerd door NKO-artsen in UZ Leuven en in het AZ Sint-Jan Brugge-Oostende AV, met de medewerking van vele artsen en verpleegkundigen op de COVID-afdelingen. Verder verliep de studie in samenwerking met onderzoekers van de Max Planck Research Unit for Neurogenetics in Frankfurt, Duitsland.

  • Lees meer over reukverlies. Sinds kort zijn professor Van Gerven en collega's gestart met een nieuwe geurraadpleging in UZ Leuven, waar iedereen met aanhoudende geurproblemen terecht kan.

Gerelateerd

Meer nieuws over "Neus-, keel- en oorziekten, gelaats- en halschirurgie (NKO-GH)"

Gezocht: personen met hinderlijke oorsuizen (tinnitus)

28 oktober 2021
Voor een studie naar nieuwe behandelingen voor tinnitus zijn wij op zoek naar personen van 18 jaar of ouder die tinnitus (oorsuizen) waarnemen en daar last van hebben.
Lees meer
Meer nieuws over "Neus-, keel- en oorziekten, gelaats- en halschirurgie (NKO-GH)"

Artsen maken nieuwe oorschelp uit ribkraakbeen

9 oktober 2020
Ongeveer 1 op 6000 baby’s wordt geboren met microtia, een afwijkende of afwezige oorschelp aan een of beide oren. In UZ Leuven staat een techniek op punt waarbij een nieuwe oorschelp gevormd wordt uit het eigen ribkraakbeen van de patiënt. Sinds 2015 kregen er al 13 kinderen met succes zo’n oorschelpreconstructie.
Lees meer
Meer nieuws over "Neus-, keel- en oorziekten, gelaats- en halschirurgie (NKO-GH)"

UZ Leuven-button voor slechthorenden vergemakkelijkt communicatie met mondmaskers

11 mei 2020
In het ziekenhuis en op heel wat openbare plaatsen is het nu verplicht om een mondmasker te dragen. Dat is een probleem voor slechthorenden, die vaak liplezen en vertrouwen op gezichtsuitdrukkingen om iemand te begrijpen. Daarom ontwierp UZ Leuven een 'Graag duidelijk'-button voor patiënten met gehoorverlies.
Lees meer
Laatste aanpassing: 10 november 2021