"De vijfjaarsoverleving is in UZ Leuven zéér hoog, zeker gezien de afgelopen decennia de gemiddelde leeftijd van een nierreceptor sterk gestegen is."
"De vijfjaarsoverleving is in UZ Leuven zéér hoog, zeker gezien de afgelopen decennia de gemiddelde leeftijd van een nierreceptor sterk gestegen is."

Op 6 maart 2014 werd in UZ Leuven de 4000e niertransplantatie succesvol uitgevoerd. Het niertransplantatieprogramma van UZ Leuven startte in 1963 en nam na de pioniersjaren een vlucht met momenteel 120 tot 140 nieuwe niertransplantaties per jaar. In al die jaren zijn de uitdagingen op het vlak van receptor en donor sterk geëvolueerd.

UZ Leuven voert ongeveer een derde van alle niertransplantaties in België uit. Dit grote aantal transplantaties bepaalt mee het succes van het niertransplantatieprogramma: de vijfjaarsoverleving voor patiënten in UZ Leuven bedraagt 88 procent. Dit is hoog gezien de afgelopen drie decennia de gemiddelde leeftijd van de nierreceptor gestegen is van 38 jaar naar 54 jaar. Bovendien bedraagt de vijfjaarsoverleving van de donornier (gecorrigeerd voor overlijden van de nierontvanger) in UZ Leuven 91 procent, bij de hoogste van de wereld.

Belang van internationale registraties en benchmarking

Het succes van niertransplantatieprogramma’s wordt momenteel wereldwijd getoetst aan de hand van de jaarlijkse overlevingscijfers van de patiënt en van het orgaan. Zo wordt er een inschatting gemaakt van de kwaliteit van zorg op korte en lange termijn. Gezien het toenemend orgaantekort ?? in België stonden in januari 2014 704 patiënten op de wachtlijst voor een niertransplantatie ?? zijn vooral langetermijnresultaten belangrijke parameters om op te volgen.

Prof. dr. Dirk Kuypers, diensthoofd van de dienst nefrologie, licht toe: “UZ Leuven heeft niet alleen vanaf het prille begin actief deelgenomen aan internationale registraties maar is zelf snel gestart met een jaarlijks rapport van de Leuvense resultaten.”

“De vijfjaarsoverleving voor patiënten in UZ Leuven bedraagt nu 88 procent. Dit is zéér hoog gezien de afgelopen drie decennia de gemiddelde leeftijd van een nierreceptor sterk gestegen is van 38 jaar naar 54 jaar. De vijfjaarsoverleving van de donornier is met 91 procent bij de hoogste van de wereld. Ter vergelijking, in de Amerikaanse Mayo Clinic bedraagt de driejaarsoverleving van nieren afkomstig van een overleden donor 89,1 procent terwijl dit in UZ Leuven 93 procent is.”

De donoruitdaging

Sinds de jaren '80 is de gemiddelde leeftijd van nierdonoren gestegen van 30 naar 48 jaar. Dit weerspiegelt zich ook in het profiel van de hersendode donor: orgaandonoren zijn gemiddeld meer cardiovasculair belast en hebben meer frequent geassocieerde medische problemen. Deze evolutie gekoppeld aan de sterke vraag naar organen heeft de Leuvense transplantatiespecialisten aangezet het gebruik van alternatieve typen van orgaandonatie te optimaliseren zoals orgaandonatie na circulatoire dood, orgaandonoren met 'uitgebreide criteria' en uiteraard ook levende donatie. Levende donatie wordt in België in vergelijking met de ons omringende landen wel nog weinig frequent uitgevoerd, maar het toenemend aantal donorevaluaties is een positieve ontwikkeling.

Prof. dr. Jacques Pirenne, diensthoofd abdominale transplantatiechirurgie, bevestigt: “Sinds een tweetal jaren wordt in UZ Leuven bij meer dan 50 procent van alle transplantaties gebruik gemaakt van deze alternatieve typen donoren. Voor familieleden en partners die bij levende donatie niet rechtstreeks een nier kunnen afstaan heeft UZ Leuven uitwisselingprogramma’s en speciale procedures ontwikkeld  ??  zoals bloedgroep-incompatibele transplantaties ?? die levende donatie toch mogelijk maken. Hierbij is een zeer nauwkeurige selectie en zorgvuldige nazorg en opvolging van donoren uiteraard cruciaal."

Receptor ouder en complexer profiel

De gemiddelde leeftijd van de nierontvanger is gestegen: meer dan 21 procent van de receptoren zijn ouder dan 65 jaar op het ogenblik van transplantatie. Het medisch profiel van de ontvanger is ook sterk veranderd: patiënten zijn niet alleen gemiddeld ouder, ze hebben meer uitgebreide hart- en bloedvatziekten, meer diabetes mellitus en geassocieerde aandoeningen van andere organen zoals lever, longen of darmen. Dit uit zich ook in het aantal gecombineerde niertransplantaties (nier samen met hart, longen, lever, pancreas en darm) die worden uitgevoerd in UZ Leuven: gemiddeld 20 per jaar.

Tussen 15 en 20 procent van alle niertransplantaties betreft een 2e, 3e of zelfs 4e overplanting. Prof. dr. Kuypers besluit: "Het niertransplantatieteam in UZ Leuven zet in op een doorgedreven gepersonaliseerde opvolging van onze patiënten. Daarnaast doen we voortdurend aan kritische wetenschappelijke toetsing van de gebruikte behandelingsmethoden. We willen zo een optimale zorgstrategie voorzien voor het gewijzigde profiel van orgaanreceptoren en gelijktijdig de bewaringstechnieken voor donororganen verbeteren."

Meer informatie