Op 5 juni is het ‘Onderzoeksfonds edelgassen’ opgericht met als titularissen prof. dr. Marc Van de Velde en prof. dr. Steffen Rex. De komende jaren zullen ze onderzoeken of xenon en andere edelgassen kunnen worden ingezet in de anesthesie en of ze beschermen bij onvoldoende orgaandoorbloeding.

Xenon is zeldzaam en dus duur

Professor Rex: “Halverwege de 20e eeuw werd in de anesthesie al geëxperimenteerd met xenon, nadat in de jaren 30 ontdekt was dat het gas anesthetische eigenschappen heeft. Ondanks de positieve uitkomsten van die experimenten, is xenon geen conventioneel anestheticum geworden. De verklaring daarvoor is het kostenplaatje dat vasthangt aan de productie van zuiver xenon. Het gas wordt geëxtraheerd uit vloeibare lucht, en omdat het maar in kleine hoeveelheden voorkomt in de atmosfeer, zijn dus erg grote hoeveelheden lucht nodig. Een verdoving met xenon kost dan ook 200 à 300 euro per uur, anesthesiegas voor een conventionele verdoving slechts om en bij de 10 euro. Om te beletten dat niets van het kostbare gas verloren gaat, kan xenon ook enkel worden gebruikt in speciale, gesloten anesthesiesystemen, wat de kostprijs nog verder opdrijft.”

Xenon beschermt bij onvoldoende orgaandoorbloeding

Waarom is het desondanks interessant om onderzoek te doen naar het gas? Professor Van de Velde: “Xenon werkt heel snel: narcose treedt haast onmiddellijk in en zodra de toediening is stopgezet, komt de patiënt vrijwel dadelijk weer bij bewustzijn. Belangrijk is nog dat het gas nauwelijks neveneffecten heeft en bijvoorbeeld de bloeddruk niet beïnvloedt. Dat heeft te maken met de inertie ervan: net als alle andere edelgassen maakt xenon geen verbindingen, waardoor geen toxische reacties optreden. Bovendien is het een milieuvriendelijk gas dat geen broeikaseffect veroorzaakt.”
Maar de grootste troef van xenon ligt nog elders. Steffen Rex: “Xenon beschermt de organen tegen de schadelijke effecten die optreden na ischemie, de gebrekkige doorbloeding van organen. Na een toestand van ischemie volgt er typisch reperfusie, waarbij het orgaan plotseling verhevigd doorbloed wordt. Ook reperfusie kan tot schade leiden, maar opnieuw zou xenon hier een beschermende werking hebben. Het zijn deze unieke beschermende eigenschappen die we verder willen onderzoeken."

Concreet zijn er twee toepassingen waarop het onderzoek zich zal toespitsen. Marc Van de Velde: “Na een hartoperatie waarbij een hart-longmachine wordt gebruikt, krijgen heel wat patiënten af te rekenen met neurologische problemen zoals verwardheid. Wij willen nu uitzoeken of bij een narcose met xenon deze complicaties verminderen. Daarnaast onderzoeken we of xenon significant positieve effecten heeft bij transplantaties, waar ischemie en reperfusie zich typisch voordoen. We weten nu al via dierenexperimenten dat xenon de orgaanschade vermindert, maar is dit ook het geval bij mensen en in welke mate?”

Ook andere edelgassen worden bestudeerd

Niet alleen xenon wordt het voorwerp van onderzoek, het effect van ook andere edelgassen zal worden nagegaan. Professor Rex: “In hun ruimtevaartprogramma hebben de Russen indertijd al aangetoond dat mensen veel beter bestand zijn tegen de schadelijke effecten van zuurstoftekort als je extra argon in de atmosfeer brengt. Er zijn ook aanwijzingen dat het gas orgaanbeschermende eigenschappen heeft. Als argon zijn beloften waarmaakt, heeft het in elk geval één belangrijk voordeel ten opzichte van xenon: het komt in veel grotere concentraties voor in onze atmosfeer en is dus lang niet zo duur.”

Het ‘Onderzoeksfonds edelgassen’ is opgericht op 5 juni 2012 en wordt gesteund door AirLiquide Medical.

coordinatoren groep biomedische wetenschappen

Meer informatie over Leerstoelen-op-naam

  • Rechtstreeks bij een van de coördinatoren Groep Biomedische Wetenschappen
    • Em. prof. dr. A. Baert
    • Em. prof. dr. J. Fevery
    • Em. prof. dr. M. Verstraete
  • Via het Leuvens Universiteitsfonds