UZ Leuven

Wat is insomnia?

Vat u heel moeilijk de slaap of wordt u vaak in het midden van de nacht of vroeg in de ochtend wakker, dan lijdt u aan insomnia of slapeloosheid. Dit gaat overdag vaak gepaard met vermoeidheid, irritatie, hoofdpijn en concentratiestoornissen.

Iedereen is wel eens slapeloos door spanning of emoties, maar dat is een probleem van voorbijgaande aard. Wanneer uw slapeloosheid weken of maanden aansleept, lijdt u aan chronische insomnia. Dit probleem vraagt een verdere aanpak.

Bij chronische slaapproblemen moet er altijd nagegaan worden of er lichamelijke en/of psychische oorzaken aan de basis liggen. De aanpak van insomnia gebeurt dan ook best vanuit een multidisciplinaire invalshoek. Schrik dus niet als u wordt doorgestuurd naar een neuroloog, een psychiater, een psycholoog of als u wordt onderzocht door een internist-pneumoloog.

Oorzaken

Slapeloosheid kan het gevolg zijn van stress of van een verstoorde slaap- en waakcyclus. Diverse oorzaken kunnen aan de basis liggen.

In zeldzame gevallen beslist de arts dat u een slaaponderzoek of polysomnografie moet ondergaan, bvb. wanneer de arts op basis van uw verhaal denkt aan slaapapneu. Ook periodieke beenbewegingen kunnen tijdens een polysomnografie worden vastgesteld. Dit zijn onwillekeurige bewegingen en trekkingen in de onderste ledematen vlak voor het inslapen of tijdens de slaap. Medische problemen zoals ademhalingsziekten of neurologische aandoeningen geven aanleiding tot insomnia, evenals psychiatrische problemen zoals stemmings- of angststoornissen. Vroeg ontwaken is een van de tekenen van depressie. Ook in- en doorslaapstoornissen kunnen voorkomen.

Andere, frequenter voorkomende oorzaken

• Stresserende omstandigheden: belastende leef- of werksituatie, bijvoorbeeld een echtscheiding of overlijden. Belangrijk om weten is dat een slaapprobleem vaak ontstaat in een stresserende periode, maar dat het probleem kan blijven voortbestaan, ook als de oorspronkelijke aanleiding al voorbij is. De behandeling zal zich dan eerder richten op de factoren die het slaapprobleem in stand houden, zoals de slaaphygiëne.
• Geneesmiddelengebruik: stimulerende middelen (dieetpillen, peppillen), anti-depressiva, diuretica (vochtafdrijvende medicatie), sommige medicijnen tegen hoge bloeddruk. Als u medicatie neemt, bespreek dan altijd de mogelijke bijwerkingen die de slaap beïnvloeden met uw huisarts.
• Shiftwerk, jetlag
• Levensstijl: alcohol, cafeïne, nicotine.

Restless Legs syndroom, nachtelijke periodieke beenbewegingssyndroom

Patiënten met een restless legs hebben last van een vervelende kriebelende sensatie in de benen, die alleen verdwijnt door de benen te bewegen.

• Deze vervelende sensatie treedt vooral op tijdens stilzitten of liggen.  De onbedwingbare drang tot bewegen treedt dan ook vooral 's avonds op, maar kan ook in de slaap optreden, vaak meerdere malen per minuut. 
• Dit kan aanleiding geven tot storen van de normale slaap, waardoor u last kan hebben van insomnia en/of vermoeidheid met een onuitgerust gevoel overdag. We spreken dan van het nachtelijke periodieke beenbewegingssyndroom. 
• De diagnose wordt gesteld door middel van een polysomnografie met een electromyogram-elektrode (een elektrode die spieractiviteit meet) op elk been gekleefd.
• Als er ook videoregistratie gebruikt wordt tijdens het polysomnografisch onderzoek, kunnen beenbewegingen worden gevisualiseerd.
• Typisch is dat u tijdens de slaap een lichte buiging van voet en knie uitvoert en dit om de 20 tot 30 seconden.
• Er zijn verschillende oorzaken van dit probleem gekend zoals ijzertekort, nierfunctiebeperking, inclusief neveneffecten van medicatie, vooral van antidepressiva.  Vaak echter is er geen oorzaak te vinden.
• Behandeling is het ijzertekort aanvullen, eventueel aanpassingen van de antidepressiva doorvoeren enzovoort. Als er geen duidelijke oorzaak  is, kan de arts medicatie gericht tegen die beenbewegingen voorschrijven.

Behandeling van insomnia

In zeldzame gevallen zal de slaaparts u slaapmedicatie voorschrijven.
In vele gevallen kan het echter zonder pillen.  Zelfs het opvolgen van eenvoudige tips voor slaaphygiëne kunnen al veel baat brengen. In hardnekkige gevallen zal de arts u doorverwijzen naar de gedragstherapeut.  Ze helpt u en leert u technieken zoals hoe u met slaap moet omgaan, hoe u moet leren relaxen, hoe u piekermomenten kunt doorbreken, enzovoort. Deze behandeling kan zelfs onder vorm van een echte training in groep worden gevolgd.

Tips voor een goede slaaphygiëne

• Drink geen koffie of cola vier tot zes uur voor u gaat slapen.
• Gebruik geen nicotine voor u gaat slapen of tijdens de nacht.
• Drink geen alcohol vier tot zes uur voor u gaat slapen.
• Doe geen grote lichaamsoefeningen voor u gaat slapen.
• Ga niet met een hongergevoel of een overvolle maag naar bed.
• Neem uw tijd om de overgang van dag naar nacht te maken. Bouw een routine op met activiteiten die u elke avond uitvoert voor u gaat slapen, bijvoorbeeld rustige muziek of een warm bad. Zo bereidt uw lichaam zich voor op de komende nacht.
• Ga enkel slapen wanneer u echt moe bent.
• Behoud de slaapkamer alleen voor slapen en seks.
• Vermijd licht, geluid (computer, tv) en extreme temperaturen in de slaapkamer.
• Draai de wekker van u weg.
• Als u na 30 minuten nog niet slaapt, sta dan op en verlaat de kamer.
• Sta op regelmatige uren op, zowel op werkdagen als tijdens het weekend of verlof.
• Slaap niet overdag.

Relaxatie

Voldoende ontspanning overdag is een basisvoorwaarde voor een verkwikkende nachtrust. Iedereen kan leren om zich te ontspannen met behulp van verschillende technieken.

Omdat ontspanning voor iedereen anders is, zoekt u best een methode die bij u past. Onthoud wel dat een ontspanningstechniek enkel een hulpmiddel is en geen wondermiddel. Door dagelijks tijd te maken voor ontspanning, verhindert u dat spanning wordt opgestapeld tot ongezonde proporties. Zorg voor een regelmatige ontlading. Vaak gebruikte technieken zijn: buikademhaling, toegepaste relaxatie, autogene training enzovoort.

Uw gedachten beheersen

Onze gedachten beïnvloeden in grote mate onze gevoelens en ons gedrag. We voelen ons niet gespannen omdat we slechts vier uur geslapen hebben, maar omdat we vrezen dat we hierdoor de dag niet zullen doorkomen. Hoe en wat we denken over onze slaap, is bepalend voor ons slaapprobleem. Zo heeft het algemeen aanvaarde streefdoel van acht uur slaap, al meerdere mensen na een mindere nacht een opgejaagd gevoel gegeven. Zowel hardnekkige mythes over slaap als vaak voorkomende denkfouten moet u vervangen door meer realistische slaapgedachten. Het zal uw slaap zeker bevorderen.

Slaaptraining

In campus Gasthuisberg bestaat sinds kort de mogelijkheid om onder leiding van een cognitief gedragstherapeute, in groep aan uw slaapprobleem te werken. Tijdens deze slaaptraining wordt in zes sessies gewerkt rond het beter leren omgaan met slapeloosheid.

De training steunt op vijf pijlers:

• Zelfobservatie
• Informatie en slaapadvies
• Doorbreken van verkeerd slaapgedrag
• Ontspanning
• Controle over uw gedachten

U krijgt alle informatie die u nodig hebt om te kunnen werken aan een betere slaapkwaliteit. Daarnaast zult u met behulp van enkele opdrachten een aantal concrete vaardigheden aanleren om zelf uw slaapkwaliteit te kunnen beïnvloeden.

• Voor wie? Voor iedereen die kampt met (chronische) slaapproblemen zoals moeilijk inslapen, slecht doorslapen, te vroeg ontwaken, nachtelijk piekeren, enz.
• Wat? Zes weken een groepssessie van 120 minuten (ongeveer acht personen), onder begeleiding van Liesbet Van Houdenhove, Licentiate Klinische psychologie, cognitief gedragstherapeute.
• Inschrijven? Via het secretariaat van het slaaplabo, na doorverwijzing vanuit het centrum voor slaapmonitoring of de multidisciplinaire raadpleging, tel. 016/34.25.22 (bij voorkeur bellen in de voormiddag).

• Print
• Stuur door